Orta Şərqdəki hərbi gərginlik artıq yeni və daha təhlükəli bir müstəviyə keçib. İsrail Müdafiə Qüvvələrinin (IDF) İsfahan beynəlxalq hava limanına endirdiyi zərbələr nəticəsində İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna (İİKK) məxsus bir neçə F-14 “Tomcat” qırıcısının məhv edilməsi barədə yayılan iddialar regionda müharibə riskini pik həddə çatdırıb. Bu addım sadəcə bir hərbi əməliyyat deyil, eyni zamanda İsrailin İranın daxili müdafiə sistemlərinə qarşı nümayiş etdirdiyi strateji bir güc göstərisidir.
İsfahan Hücumunun Strateji Əhəmiyyəti
İsfahan şəhəri həm coğrafi, həm də hərbi baxımdan İranın müdafiə arxitekturasının əsas sütunlarından biri hesab olunur. Burada yerləşən beynəlxalq aeroport və bitişik hərbi bazalar İranın hava hücumundan müdafiə və hücum imkanlarını təmin edən vacib infrastruktur obyektləridir. İsrail ordusunun hədəf aldığı nöqtələrin yalnız qırıcılarla məhdudlaşmadığı, eyni zamanda İİKK-nın Hava Qüvvələrinin Baş Qərargahının da hədəf alındığı bildirilir. Baxmayaraq ki, Tehran rəsmiləri bu zərbələrin fəsadlarını minimuma endirməyə və ictimaiyyətdən gizlətməyə çalışır, peyk görüntüləri və müstəqil analitiklər zərərin miqyasının ciddi ola biləcəyini vurğulayırlar.
İnterfaks agentliyinin məlumatına görə, bu zərbələr İranın hava qüvvələrinin onurğasını təşkil edən texnikalara qarşı yönəlib. İsfahan həm də İranın hərbi sənayesi və nüvə proqramı üçün mühüm mərkəz kimi tanınır. Hər nə qədər nüvə obyektlərinə birbaşa zərər dəymədiyi deyilsə də, hücumun coğrafiyası İsrailin istənilən an bu obyektləri vura biləcəyinə dair bir mesaj kimi qəbul edilir.
Qisas Zənciri: Hadisələrin Xronologiyası
Bu hərbi eskalasiya birdən-birə baş verməyib. Hər şey İsrailin Suriyanın paytaxtı Dəməşqdə yerləşən İran konsulluğuna endirdiyi və yüksək rütbəli generalların ölümü ilə nəticələnən zərbədən sonra başladı. Tehran buna cavab olaraq tarixində ilk dəfə öz ərazisindən İsrailə birbaşa yüzlərlə raket və pilotsuz uçuş aparatı ilə kütləvi hücum təşkil etdi. Hazırkı İsfahan əməliyyatı isə məhz həmin kütləvi hücuma verilən “ölçülü, lakin kəsərli” cavab kimi qiymətləndirilir. Regionda onilliklərdir davam edən “kölgə müharibəsi” artıq açıq hərbi qarşıdurma halını almaqdadır.
Forbes.ru tərəfindən təhlil edilən peyk görüntüləri göstərir ki, tərəflər bir-birinin strateji resurslarını zəiflətmək üçün ən müasir silahlardan istifadə edirlər. ABŞ və İsrailin İranın hərbi potensialını neytrallaşdırmaq istiqamətindəki fəaliyyətləri artıq beynəlxalq miqyasda “yeni böyük müharibənin başlanğıcı” kimi şərh olunur.
İranın Daxili Siyasi Durumu və Yeni Lider İddiaları
Hərbi əməliyyatların davam etdiyi bir vaxtda, İranda daxili siyasi qeyri-müəyyənlik də hökm sürür. Beynəlxalq mediada, xüsusilə BBC-nin yaydığı məlumatlarda İranın yeni Ali Liderinin seçilməsi ilə bağlı gizli proseslərin getdiyi iddia olunur. Hələlik rəsmi təsdiqini tapmayan bu xəbər, xarici təzyiqlər altında olan İranın daxili siyasi xəttində köklü dəyişikliklərin baş verə biləcəyinə işarə edir. Ali rəhbərliyin dəyişməsi, ölkənin həm daxili, həm də xarici siyasətində, xüsusilə İsrail və Qərb ilə münasibətlərində yeni bir dövrün başlanğıcı ola bilər.
Meduza nəşrinin təhlillərinə görə, bu daxili gərginlik fonunda İsrailin zərbələri İran rejimini daha çətin qərarlar verməyə sövq edir. Bir tərəfdən hərbi itkilərin bərpası, digər tərəfdən isə ölkə daxilindəki sabitliyin qorunması Tehran üçün ciddi sınağa çevrilib.
Beynəlxalq Reaksiya və Dünyanı Gözləyən Təhlükə
Beynəlxalq ictimaiyyət, xüsusilə BMT və Avropa İttifaqı tərəfləri təmkinli olmağa çağırır. Münaqişənin tammiqyaslı regional müharibəyə çevrilməsi təkcə Orta Şərqi deyil, qlobal enerji bazarlarını və beynəlxalq təhlükəsizlik sistemini də sarsıda bilər. İsrail və İran arasında birbaşa müharibənin başlaması dünya iqtisadiyyatına ciddi zərbə vura biləcək geosiyasi sarsıntılara yol açmaq potensialına malikdir.
Hazırkı vəziyyət göstərir ki, gərginliyin azaldılması üçün diplomatik kanallar kifayət qədər aktiv deyil. Gələcək inkişaflar İsrailin növbəti hədəflərindən və İranın bu sarsıdıcı zərbələrə necə reaksiya verəcəyindən asılı olacaq. Region hazırda “barıt çəlləyi” üzərindədir və atılan hər bir addım qlobal nizamı kökündən dəyişə bilər.