Yaxın Şərqdə ABŞ və İran arasında illərdir davam edən soyuq qarşıdurma son aylarda daha təhlükəli bir müstəviyə qədəm qoyub. Regiondakı hərbi əməliyyatlar və qarşılıqlı hücumlar fonunda ABŞ Silahlı Qüvvələrinin verdiyi itkilərin sayı beynəlxalq ictimaiyyətin diqqət mərkəzindədir. Son rəsmi hesabatlara əsasən, İranla əlaqəli qruplaşmaların həyata keçirdiyi hücumlar nəticəsində həlak olan ABŞ hərbçilərinin ümumi sayı yeddiyə yüksəlib. Bu artım Vaşinqtonun Yaxın Şərqdəki hərbi mövcudluğunun risklərini və regiondakı qüvvələrin müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi zərurətini yenidən gündəmə gətirir.
Regional Münaqişənin Yeni Mərhələsi və Artan Hücumlar
2023-cü ilin oktyabr ayından etibarən Qəzza zolağında alovlanan müharibə bütün Yaxın Şərq regionunda zəncirvari reaksiya yaradıb. Bu müddət ərzində ABŞ-ın İraq və Suriyadakı hərbi bazaları İran tərəfindən dəstəklənən milis qruplarının daimi hədəfinə çevrilib. Pilotsuz uçuş aparatları, qısa mənzilli raketlər və ballistik silahlarla həyata keçirilən hücumların sayı 170-i ötüb. Bu hücumlar sadəcə maddi ziyan vurmaqla qalmır, həm də yüzlərlə hərbçinin yaralanmasına, bəzilərinin isə beyin travması kimi uzunmüddətli sağlamlıq problemləri yaşamasına səbəb olur.
İranın dəstəklədiyi “İslam Müqaviməti” kimi çətir təşkilatlar bu hücumları ABŞ-ın İsrailə verdiyi dəstəyə cavab və regiondakı “işğalçı qüvvələrin” çıxarılması tələbi ilə əsaslandırırlar. Lakin bu eskalasiya birbaşa hərbi itkilərlə nəticələndikdə, vəziyyət artıq lokal münaqişə çərçivəsindən çıxaraq böyük güclər arasında birbaşa qarşıdurma riskini artırır.
İordaniya və Qırmızı Dəniz: Ən Kritik Hadisələr
ABŞ ordusunun son dövrlərdəki ən ağır itkilərindən biri 2024-cü ilin əvvəlində İordaniyanın Suriya ilə sərhədində yerləşən “Tower 22” bazasına edilən hücum zamanı qeydə alınıb. Kamikadze dronu vasitəsilə həyata keçirilən bu qəfil zərbə üç ABŞ əsgərinin həyatına son qoyub. Bu hadisə Vaşinqtonun regiondakı hava hücumundan müdafiə sistemlərinin effektivliyi barədə ciddi suallar doğurub və Pentaqonu İraq və Suriyada cavab zərbələri endirməyə sövq edib.
Digər tərəfdən, Yəməndəki Husi hərəkatının Qırmızı dənizdəki fəaliyyətləri də itkilərin sayının artmasına təsir göstərib. Dəniz naviqasiyasını qorumaq üçün həyata keçirilən əməliyyatlar zamanı itkin düşən və daha sonra öldüyü təsdiqlənən xüsusi təyinatlı dəniz piyadaları da ümumi itki siyahısına daxildir. Bu hadisələr göstərir ki, ABŞ qüvvələri eyni vaxtda bir neçə cəbhədə — həm quruda, həm də dənizdə müxtəlif xarakterli təhdidlərlə mübarizə aparmaq məcburiyyətindədir.
Vaşinqtonun Strategiyası və Gələcək Risk Analizi
Yeddi hərbçinin ölümü Pentaqon və Ağ Ev üçün sadəcə bir rəqəm deyil, həm də daxili siyasətdə ciddi təzyiq vasitəsidir. Respublikaçılar və digər müxalif qüvvələr Bayden administrasiyasını İrana qarşı kifayət qədər qətiyyətli olmamaqda ittiham edirlər. Analitiklər hesab edirlər ki, itkilərin artması ABŞ-ın regiondakı hərbi doktrinasında dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bu dəyişikliklər ya qüvvələrin regiondan qismən çıxarılması, ya da əksinə, preventiv zərbələrin intensivləşdirilməsi formasında özünü büruzə verə bilər.
Hazırda bölgədə “nə sülh, nə müharibə” vəziyyəti hökm sürür. İran birbaşa müharibədən qaçsa da, öz proksi qüvvələri vasitəsilə ABŞ-ı regionda zəiflətməyə çalışır. ABŞ isə böyük bir regional müharibəyə cəlb olunmadan öz hərbçilərini qorumağın yollarını axtarır. Qəzza münaqişəsi həll olunmadıqca və Tehranla Vaşinqton arasında diplomatik çıxış yolu tapılmadıqca, Yaxın Şərqdəki ABŞ hərbçiləri üçün təhlükə səviyyəsi yüksək olaraq qalacaq.