Amerika Birləşmiş Ştatları, qlobal enerji təhlükəsizliyinin mərkəzi nöqtəsi hesab olunan Hörmüz Boğazında gəmilərin təhlükəsiz hərəkətini təmin etmək üçün beynəlxalq səviyyədə yeni bir hərbi-dəniz koalisiyası formalaşdırmaq istiqamətində səylərini sürətləndirib. BloombergHT-nin son hesabatlarına əsasən, Vaşinqton bu strateji addımı həyata keçirmək üçün təxminən yeddi müttəfiq ölkə ilə intensiv məsləhətləşmələr aparır. Lakin Tramp administrasiyasının bu təşəbbüsü həm diplomatik, həm də geosiyasi müstəvidə ciddi maneələrlə qarşılaşmaqdadır.
Hörmüz Boğazının Strateji Əhəmiyyəti və Gərginliyin Artması
Hörmüz Boğazı dünya üzrə neft ticarətinin təxminən beşdə birinin keçdiyi ən həssas dəniz yoludur. Fars Körfəzi ilə Oman Körfəzi arasında yerləşən bu dar keçid, qlobal enerji bazarının sabitliyi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Son dövrlərdə bölgədə neft tankerlərinə qarşı törədilən naməlum hücumlar, pilotsuz uçuş aparatlarının vurulması və ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi “maksimum təzyiq” siyasəti regionu müharibə həddinə çatdırıb. Vaşinqton iddia edir ki, bu koalisiya yalnız kommersiya gəmilərinin mühafizəsi məqsədi daşıyır, lakin bir çox beynəlxalq aktor bunu İrana qarşı qurulan hərbi blok kimi qiymətləndirir.
Müttəfiqlərin Tərəddüdü: Yaponiya və Avstraliyanın Mövqeyi
Investing.com Türkiye və digər beynəlxalq xəbər mənbələrinin məlumatına görə, ABŞ-ın bu layihəsi gözlənilməz rədd cavabları ilə üzləşib. Xüsusilə Amerikanın ən yaxın strateji tərəfdaşlarından olan Yaponiya və Avstraliya bu koalisiyada yer almaq təklifini geri çeviriblər. Yaponiya, İranla olan ənənəvi diplomatik münasibətlərini qorumaq və bölgədəki gərginliyi daha da alovlandırmamaq üçün bu addımı atıb. Avstraliya isə öz hərbi resurslarını və regional maraqlarını balanslaşdırmaq məqsədilə layihəyə ehtiyatla yanaşır. Bu imtinalar Vaşinqtonun beynəlxalq dəstək toplamaq imkanlarının məhdud olduğunu və müttəfiqlərin İranla birbaşa hərbi qarşıdurmadan çəkindiyini göstərir.
İranın İqtisadi Manevri: Dolların Əvəzinə Yuan Tələbi
Diplomatik təzyiqlərin artdığı bir vaxtda Tehran administrasiyası da öz növbəsində əks-hücum strategiyası hazırlayıb. Rudaw.net-in xəbərinə görə, İran Hörmüz Boğazı vasitəsilə aparılan ticarət əməliyyatlarında ABŞ dollarından imtina edilməsini və Çin yuanından istifadə olunmasını təklif edib. Bu şərt, ABŞ-ın İrana tətbiq etdiyi maliyyə sanksiyalarının təsirini azaltmaq və dolların qlobal hegemonluğuna zərbə vurmaq məqsədi daşıyır. Eyni zamanda, bu addım İranın Çin ilə iqtisadi əlaqələrini daha da dərinləşdirmək və beynəlxalq ticarətdə alternativ ödəniş sistemlərini stimullaşdırmaq istəyinin göstəricisidir.
Qlobal Enerji Bazarları və Gələcək Gözləntilər
Uzmanpara analitikləri vurğulayırlar ki, koalisiya qurmaq cəhdlərinin uğursuzluğu və ya qeyri-müəyyən qalması neft qiymətlərində kəskin dalğalanmalara səbəb ola bilər. Əgər ABŞ kifayət qədər tərəfdaş toplaya bilməsə, Hörmüz Boğazındakı patrulların effektivliyi sual altına düşəcək. Bu isə öz növbəsində sığorta xərclərinin artmasına və enerji daşımalarının bahalaşmasına gətirib çıxaracaq. Mövcud vəziyyət göstərir ki, Hörmüz Boğazı ətrafındakı böhran təkcə hərbi güc nümayişi deyil, həm də böyük güclərin iqtisadi və diplomatik maraqlarının toqquşduğu bir meydandır. Yaxın günlərdə Vaşinqtonun bu planlarını necə modifikasiya edəcəyi və İranın növbəti addımları dünya siyasətinin gündəmində qalmağa davam edəcək.