Fransa Prezidenti Emmanuel Makron və Ermənistanın Baş Naziri Nikol Paşinyan arasında baş tutan son telefon danışığı Cənubi Qafqazda formalaşan yeni siyasi arxitekturanın və diplomatik gərginliyin fonunda mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu təmas, regionda sülh müqaviləsinin imzalanması istiqamətində addımların atıldığı, eyni zamanda müəyyən maneələrin hələ də qaldığı bir vaxtda reallaşıb. Tərəflər arasındakı müzakirələr təkcə ikitərəfli münasibətləri deyil, həm də geniş beynəlxalq gündəliyi əhatə edib.
Regional Təhlükəsizlik və Sülh Prosesinin Prioritetləri
Danışıqlar zamanı əsas diqqət Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesinə yönəldilib. Emmanuel Makron Fransanın regionda davamlı sülhün tərəfdarı olduğunu bir daha vurğulayaraq, tərəflər arasında sərhədlərin delimitasiyası prosesində əldə olunan irəliləyişləri müsbət addım kimi dəyərləndirib. Xüsusilə, 1991-ci il Alma-Ata Bəyannaməsi əsasında ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınması məsələsi müzakirələrin mərkəzində dayanıb. Nikol Paşinyan isə öz növbəsində Ermənistanın “Sülh kəsişməsi” layihəsi çərçivəsində regional kommunikasiyaların açılmasına hazır olduğunu və bunun bütün tərəflər üçün iqtisadi fayda gətirəcəyini qeyd edib.
Bununla yanaşı, təhlükəsizlik sahəsindəki mövcud çağırışlar və sərhəd bölgələrindəki sabitliyin qorunması məsələsi də ətraflı nəzərdən keçirilib. Paris və Yerevan arasındakı hərbi-texniki əməkdaşlığın gücləndirilməsi və Fransanın Ermənistanın müdafiə qabiliyyətinin artırılmasına verdiyi dəstək regionun digər aktorları tərəfindən fərqli reaksiyalarla qarşılansa da, Makron bu addımların Ermənistanın suverenliyini təmin etmək məqsədi daşıdığını bildirib.
Fransanın Cənubi Qafqaz Siyasəti və Beynəlxalq Kontekst
Fransa, Avropa İttifaqının aparıcı dövləti kimi, Cənubi Qafqazda öz nüfuzunu artırmağa çalışır. Makronun Paşinyanla mütəmadi təmasları Parisin regionda Rusiyanın ənənəvi təsirini balanslaşdırmaq və Qərbin iştirakını daha da dərinləşdirmək strategiyasının bir hissəsidir. Bu kontekstdə, Avropa İttifaqının Ermənistandakı müşahidə missiyasının fəaliyyəti və onun regionda gərginliyin azaldılmasındakı rolu yüksək qiymətləndirilib. Lakin Fransanın bu fəallığı və bəzi hallarda nümayiş etdirdiyi birmənalı mövqe, Azərbaycan tərəfindən vasitəçilik missiyasının tərəfsizliyinə dair suallar yaradır.
Paşinyan və Makron arasındakı bu dialoq həm də Ermənistanın xarici siyasətində baş verən kəskin dəyişikliyi simvolizə edir. Yerevanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatından (KTMT) uzaqlaşması və Avropa strukturlarına daha sıx inteqrasiya cəhdləri Fransanın bu prosesdəki lokomotiv rolunu daha da önəmli edir. Paris, Ermənistanın demokratik islahatlarını və iqtisadi diversifikasiyasını dəstəkləməklə, onun Qərb təhlükəsizlik sisteminə yaxınlaşmasına şərait yaradır.
Gələcək Perspektivlər və Dayanıqlı Sabitlik
Müzakirələrin yekunu olaraq tərəflər dialoqun bütün səviyyələrdə davam etdirilməsinin vacibliyini qeyd ediblər. Cənubi Qafqazın gələcəyi yalnız hərbi güc tətbiqindən imtina və beynəlxalq hüquq normalarına hörmət əsasında qurula bilər. Fransanın sülh prosesinə verdiyi diplomatik dəstək, regionda yeni münaqişə ocaqlarının yaranmasının qarşısını almaq üçün mühüm bir alət kimi çıxış edir. Lakin bölgədə tam sabitliyin bərqərar olması üçün bütün regional güclərin, o cümlədən Azərbaycanın maraqlarının nəzərə alındığı kompleks bir yanaşma tələb olunur.
Növbəti mərhələdə sülh sazişinin mətni üzərində işlərin sürətləndirilməsi və kommunikasiyaların açılması istiqamətində praktiki addımların atılması gözlənilir. Makron və Paşinyan arasındakı bu telefon zəngi bir daha göstərdi ki, Fransa Ermənistanın ən yaxın müttəfiqi kimi öz statusunu qoruyub saxlamaqda qərarlıdır və regionun gələcək taleyində fəal iştirak etmək niyyətindədir.