Livan-İsrail Sərhədində Gərginlik: İnsan İtkiləri və Humanitar Böhran Artır
Yaxın Şərqdə alovlanan münaqişə ocaqları bölgəni ciddi bir humanitar fəlakətin astanasına gətirib çıxarıb. Livan və İsrail arasındakı “mavi xətt” boyunca davam edən hərbi toqquşmalar hər keçən gün daha da şiddətlənir. Son rəsmi hesabatlar göstərir ki, İsrailin hava hücumları və artilleriya atəşləri nəticəsində həyatını itirən Livan vətəndaşlarının sayı artıq 486 nəfərə çatıb. Bu acınacaqlı mənzərə təkcə hərbi itkilərlə məhdudlaşmır, həm də dinc sakinlərin təhlükəsizliyinə qarşı yaranan böyük təhdidləri bir daha gündəmə gətirir.
Livanın cənub rayonları demək olar ki, hər gün intensiv bombardmanlara məruz qalır. Livan rəsmilərinin məlumatına görə, həlak olan 486 nəfər arasında “Hizbullah” hərəkatının üzvləri ilə yanaşı, qadınlar, uşaqlar və tibb işçiləri də var. İsrail ordusu bu zərbələrin “Hizbullah”ın hərbi infrastrukturuna, raket anbarlarına və komanda məntəqələrinə yönəldiyini bildirsə də, yaşayış məntəqələrinin dağılması mülki itkilərin qarşısını almağı çətinləşdirir. Dağıntıların miqyası o qədər genişdir ki, bir vaxtlar insanların sıx məskunlaşdığı kəndlər indi xarabalıqları xatırladır.
Məcburi Köç və Sosial Çətinliklər
Hərbi əməliyyatların coğrafiyasının genişlənməsi kütləvi köç dalğasına səbəb olub. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının humanitar məsələlər üzrə koordinasiya ofislərinin məlumatına əsasən, evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalan insanların sayı 90 mini ötüb. Bu insanların əksəriyyəti ölkənin daha təhlükəsiz sayılan şimal bölgələrinə və Beyruta sığınıblar. Lakin Livanın onsuz da ağır iqtisadi böhran içində olması bu qədər köçkünün ehtiyaclarını qarşılamağı qeyri-mümkün edir. Sığınacaqlarda qida, təmiz su və dərman çatışmazlığı kəskin hiss olunur.
İsrailin şimalında da bənzər vəziyyət müşahidə olunur. “Hizbullah”ın raket və dron hücumları səbəbindən on minlərlə İsrail vətəndaşı sərhəd bölgələrindən təxliyə edilib. Hər iki tərəfdən insanların didərgin düşməsi münaqişənin sosial yükünü daha da ağırlaşdırır və regionda sülhə olan ümidləri sarsıdır.
Regional Müharibə Riski və Beynəlxalq Reaksiya
Mövcud vəziyyət 2023-cü ilin oktyabrında HƏMAS-ın İsrailə hücumu ilə başlayan genişmiqyaslı böhranın birbaşa davamıdır. Livanın “Hizbullah” qruplaşması Fələstin xalqı ilə həmrəy olduğunu bəyan edərək İsrailə qarşı ikinci cəbhə açıb. İsrail isə şimal sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hərbi təzyiqi artırmaqda davam edir. Hərbi ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, bu qarşılıqlı zərbələr nəzarətdən çıxaraq 2006-cı ildəki Livan müharibəsindən daha dağıdıcı bir regional müharibəyə çevrilə bilər.
Dünya gücləri və beynəlxalq təşkilatlar bu təhlükəli gedişatı dayandırmaq üçün diplomatik manevrlər edirlər. ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri və Fransa rəsmiləri Beyrut ilə Təl-Əviv arasında vasitəçilik missiyasını yerinə yetirməyə çalışırlar. Əsas hədəf “Hizbullah” qüvvələrinin Litani çayından şimala çəkilməsi və İsrailin hava hücumlarını dayandırmasıdır. Lakin hər iki tərəfin irəli sürdüyü sərt şərtlər diplomatik həll yolunu çıxılmaza salır.
Gələcəyə Baxış: Sülh Yoxsa Yeni Fəlakət?
Livan-İsrail sərhədindəki gərginlik yalnız iki ölkənin daxili məsələsi deyil, bütün Yaxın Şərqin sabitliyinə təsir edən qlobal bir problemdir. Beynəlxalq ictimaiyyətin təcili müdaxiləsi və tərəfləri masa arxasına gətirmək cəhdləri həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Atəşkəs əldə olunmasa, can itkilərinin sayının minlərlə ölçüləcəyi və regionun onilliklərlə bərpa oluna bilməyəcəyi bir xaosa sürüklənəcəyi qaçılmazdır.
Hazırda Livanın cənubunda və İsrailin şimalında yaşayan mülki əhali qorxu və qeyri-müəyyənlik şəraitindədir. Humanitar yardımların intensivləşdirilməsi və hərbi ritorikanın azaldılması üçün beynəlxalq təzyiq mexanizmlərinin işə salınması hazırkı mərhələdə ən mühüm prioritet kimi qalmaqdadır.