Azərbaycan və İran Arasında Diplomatik Böhran Dərinləşir
Son dövrlərdə Azərbaycan və İran arasındakı münasibətlər tarixin ən gərgin mərhələlərindən birinə qədəm qoyub. Bakı rəsmi şəkildə bəyan edib ki, ölkə ərazisində İran xüsusi xidmət orqanları ilə əlaqəli olan və dövlət təhlükəsizliyinə birbaşa təhdid yaradan “terror hüceyrələri” ifşa edilib. Bu iddialar iki qonşu dövlət arasındakı diplomatik uçurumu daha da dərinləşdirərək, regionda hərbi-siyasi gərginliyin artmasına səbəb olub. Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə cəhdləri və casus şəbəkələrinin fəaliyyəti haqqında yayılan məlumatlar beynəlxalq ictimaiyyətin də diqqət mərkəzindədir.
DTX-nın Əməliyyatları və “İran Şəbəkəsi”nin İfşası
Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin (DTX) həyata keçirdiyi genişmiqyaslı əməliyyatlar nəticəsində ifşa olunan şəbəkə üzvlərinin konkret tapşırıqlar əsasında hərəkət etdiyi bildirilir. Rəsmi məlumatlara görə, bu şəxslər dini təbliğat adı altında radikal qruplar yaratmaq, dövlət strukturlarına qarşı təxribatlar törətmək və ölkədə konfessional zəmində qarşıdurma yaratmaq niyyətində olublar. İstintaq materialları göstərir ki, həbs edilən şəxslərin bir çoxu İran ərazisində xüsusi hərbi təlimlərə cəlb edilib və onlara Azərbaycanın müstəqil dövlətçilik prinsiplərinə zidd olan ideologiyalar aşılanıb. Bu, Bakı tərəfindən Azərbaycanın suverenliyinə və konstitusiya quruluşuna qarşı birbaşa qəsd kimi qiymətləndirilir.
Geopolitik Ziddiyyətlər: Zəngəzur Dəhlizi və Ermənistan Faktoru
İran və Azərbaycan arasındakı qarşıdurmanın kökündə dayanan əsas amillərdən biri də İkinci Qarabağ Müharibəsindən sonra regionda yaranmış yeni status-kvodur. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizinin açılması layihəsi Tehranda ciddi narahatlıq doğurur. İran tərəfi bu dəhlizi özünün Ermənistanla olan birbaşa sərhəd əlaqəsinin kəsilməsi və regionda “türk oxunun” güclənməsi kimi qəbul edir. Bu səbəbdən Tehran mütəmadi olaraq Ermənistanın ərazi bütövlüyünü özünün “qırmızı xətti” adlandırır. Digər tərəfdən, Azərbaycanın İsrail ilə strateji tərəfdaşlığı və hərbi-texniki əməkdaşlığı da İranın Bakıya qarşı sərt ritorikasını və hərbi təlimlərini şərtləndirən əsas amillərdəndir.
Səfirlik Hücumu və Diplomatik Münasibətlərin Minimuma Enməsi
Münasibətlərin qırılma nöqtəsi Azərbaycanın Tehrandakı səfirliyinə edilən silahlı hücum oldu. Bakı bu hadisəni terror aktı kimi xarakterizə edərək, İranın təhlükəsizlik qüvvələrinin hücumun qarşısını qəsdən almadığını iddia etdi. Bu hadisədən sonra Azərbaycan Tehrandakı diplomatik fəaliyyətini dayandırdı və əməkdaşlarını təxliyə etdi. Hazırda iki ölkə arasında əlaqələr yalnız konsulluq səviyyəsində və məhdud çərçivədə davam etdirilir. Son casus qalmaqalları və “terror hüceyrələri” ilə bağlı həbslər fonunda Bakının Tehrana qarşı daha sərt iqtisadi və siyasi sanksiyalar, habelə sərhəd rejiminin sərtləşdirilməsi kimi addımlar atacağı istisna edilmir.
Regional Sabitlik və Gələcək Perspektivlər
İran-Azərbaycan gərginliyi təkcə iki ölkənin mənafeyinə deyil, həm də bütövlükdə Cənubi Qafqazın təhlükəsizliyinə təsir göstərir. Regionda yeni bir münaqişə ocağının yaranması Rusiya, Türkiyə və Qərb ölkələrinin maraqlarına ziddir. Ekspertlər hesab edirlər ki, gərginliyin daha da artması regionda nəqliyyat-logistika layihələrinin iflic olmasına və xarici investisiya axınının azalmasına gətirib çıxara bilər. Diplomatik kanalların tamamilə qapanmaması üçün beynəlxalq vasitəçilik cəhdləri olsa da, Bakının təhlükəsizlik məsələlərindəki qətiyyətli mövqeyi göstərir ki, İran tərəfindən konkret addımlar atılmadan münasibətlərin normallaşması yaxın gələcəkdə real görünmür.