ABŞ-ın 45-ci prezidenti Donald Tramp, İranın qarşıdan gələn futbol üzrə Dünya Çempionatında iştirakı ilə bağlı verdiyi bəyanatla qlobal gündəmi yenidən sarsıdıb. Sabiq dövlət başçısı özünəməxsus sərt üslubu ilə bildirib ki, İran milli komandasının bu mötəbər turnirdə iştirak edib-etməməsi onu qətiyyən maraqlandırmır. Bu açıqlama sadəcə bir idman şərhi deyil, eyni zamanda Vaşinqton və Tehran arasındakı onilliklər boyu davam edən gərginliyin və Tramp administrasiyasının yürütdüyü sərt xəttin bir növ davamıdır.
Trampın İran Siyasəti: Maksimal Təzyiqin İdman Müstəvisindəki Əksi
Donald Trampın bu yanaşması onun prezidentliyi dövründə formalaşdırdığı “maksimal təzyiq” strategiyasının məntiqi nəticəsidir. Xatırladaq ki, Trampın rəhbərliyi altında ABŞ 2018-ci ildə İranla imzalanmış nüvə sazişindən (JCPOA) birtərəfli qaydada çıxmış və Tehrana qarşı ağır iqtisadi sanksiyalar tətbiq etmişdi. Sabiq prezidentin futbola münasibətdə nümayiş etdirdiyi etinasızlıq, əslində İran rejimini beynəlxalq arenada tamamilə təcrid etmək arzusunun bir göstəricisidir. O, İranın hər hansı bir qlobal platformada, o cümlədən idman sahəsində uğur qazanmasını və ya sadəcə təmsil olunmasını rejimə verilən legitimlik kimi qiymətləndirir.
Bu bəyanat həm də Trampın beynəlxalq təşkilatlara və onların qərarlarına qarşı skeptik münasibətini bir daha ortaya qoyur. O, İranın dünya çempionatındakı iştirakını əhəmiyyətsiz bir detal kimi qələmə verməklə, Tehrana qarşı aparılan siyasi mübarizənin idman arenalarından daha vacib olduğunu vurğulayır.
İranda Daxili İğtişaşlar və İnsan Haqları Problemi
Açıqlamanın zamanlaması olduqca kritik bir dövrə təsadüf edir. İran hazırda Məhsa Əmininin ölümündən sonra başlayan və ölkə tarixinin ən böyük etiraz dalğalarından biri ilə mübarizə aparır. “Qadın, Həyat, Azadlıq” şüarı altında birləşən etirazçılar rejimdən fundamental dəyişikliklər tələb edir, hökumət isə bu hərəkatı zorakılıqla yatırmağa çalışır. Bu hadisələr fonunda beynəlxalq ictimaiyyət, xüsusilə də insan haqları müdafiəçiləri FIFA-ya müraciət edərək İranın turnirdən kənarlaşdırılmasını tələb ediblər.
Trampın sözləri bu tələblərlə eyni vaxtda səslənərək, İran hökuməti üzərindəki psixoloji təzyiqi daha da artırır. Bir çox analitiklər hesab edir ki, futbol İran xalqı üçün ən böyük mənəvi dayaq nöqtələrindən biridir və komandanın turnirdəki iştirakı rejim tərəfindən daxili auditoriyanı sakitləşdirmək üçün bir alət kimi istifadə edilə bilər. Trampın “məni maraqlandırmır” ifadəsi isə bu alətin qlobal səviyyədə heç bir siyasi çəkiyə malik olmadığını göstərmək məqsədi daşıyır.
FIFA-nın Çətin Seçimi: İdman, yoxsa Siyasət?
Dünya futbolunun idarəedici orqanı olan FIFA uzun illərdir ki, “idman siyasətdən kənardır” prinsipini qorumağa çalışsa da, İran məsələsi bu prinsipi ciddi şəkildə sınağa çəkir. Ukrayna müharibəsi səbəbindən Rusiyanın turnirdən kənarlaşdırılması İranla bağlı bənzər bir qərarın verilməsi üçün presedent yaradıb. Lakin FIFA rəhbərliyi hələlik bu istiqamətdə kəskin addım atmaqdan çəkinir.
Trampın bu məsələyə müdaxiləsi, hətta o artıq rəsmi vəzifədə olmasa belə, ABŞ-dakı mühafizəkar dairələrin və onun tərəfdarlarının İrana qarşı münasibətini daha da kəskinləşdirir. Bu, eyni zamanda ABŞ və İranın Dünya Çempionatında eyni qrupda yer alması faktını daha da maraqlı və gərgin edir. İki ölkə arasındakı qarşılaşma artıq sadəcə bir futbol matçı deyil, həm də ideoloji və siyasi bir toqquşma kimi qəbul edilir.
Nəticə və Gözləntilər
Donald Trampın bəyanatı İranın beynəlxalq nüfuzuna vurulan növbəti bir zərbədir. Bu, sadəcə bir turnir haqqında fikir deyil, İranın daxili siyasətində baş verən repressiyalara və beynəlxalq normalara məhəl qoymayan davranışlarına qarşı sərt bir mesajdır. Sabiq prezidentin bu sözləri beynəlxalq ictimaiyyəti İranla münasibətlərdə daha qətiyyətli olmağa çağırır.
Yaxın günlərdə bu açıqlamanın digər dünya liderləri tərəfindən necə qarşılanacağı və İranın bu siyasi təzyiqlərə futbol meydançasında necə cavab verəcəyi maraqla gözlənilir. Lakin dəqiq olan birdir ki, 2022-ci il Dünya Çempionatı tarixdə ən çox siyasiləşmiş idman hadisələrindən biri kimi yadda qalacaq.