İsrailin İran Strategiyasında Yeni Dönəm: Halevinin Mesajlarının Mahiyyəti
Yaxın Şərqdə geosiyasi gərginliyin ən yüksək həddə çatdığı bir dövrdə İsrail Müdafiə Qüvvələrinin (IDF) Baş Qərargah rəisi, general Herzi Halevi tərəfindən verilən bəyanatlar regionun gələcək taleyi ilə bağlı mühüm suallar doğurur. Generalın İsrailin İran daxilində “mühüm nailiyyətlər əldə etdiyini” açıq şəkildə bəyan etməsi, Təl-Əvivin artıq gizli əməliyyatları yalnız icra etməklə kifayətlənmədiyini, həm də bunu bir psixoloji müharibə elementi kimi istifadə etdiyini göstərir. Bu açıqlama Tehran rejiminə yönəlmiş birbaşa xəbərdarlıq olmaqla yanaşı, həm də İsrail ordusunun kəşfiyyat və operativ imkanlarının nümayişi kimi qiymətləndirilməlidir.
General Halevi qeyd edib ki, İran daxilindəki nailiyyətlər təkcə taktiki xarakter daşımır, eyni zamanda uzunmüddətli strateji üstünlüyü təmin edir. Bu ifadələr, İsrailin İranın ən həssas nöqtələrinə — nüvə infrastrukturuna, raket bazalarına və kəşfiyyat mərkəzlərinə nüfuz etdiyinə dair fərziyyələri daha da gücləndirir. “Mübarizə davam edəcək” mesajı isə İsrailin İranın regional ekspansiyasını dayandırmaq üçün geri addım atmayacağının rəsmi təsdiqidir.
Kölgə Müharibəsindən Açıq Qarşıdurmaya Doğru
Onilliklər boyu davam edən İsrail-İran rəqabəti uzun müddət “kölgə müharibəsi” formatında cərəyan edib. Bu mübarizə kiberhücumlar, dənizdəki gəmilərə qarşı təxribatlar və üçüncü ölkələrin ərazilərindəki proksi qruplar vasitəsilə aparılırdı. Lakin son illərdə İsrailin İranın daxilində — paytaxt Tehran və digər strateji şəhərlərdə həyata keçirdiyi iddia edilən əməliyyatlar bu müharibənin coğrafiyasını kökündən dəyişib. General Halevinin bu uğurları ictimaiyyətə elan etməsi, artıq gizli mübarizənin daha açıq və birbaşa qarşıdurma mərhələsinə keçdiyini simvolizə edir.
Təl-Əviv üçün ən böyük qırmızı xətt İranın nüvə silahına sahib olmasıdır. İsrail kəşfiyyatı illərdir bu proqramı ləngitmək üçün kompleks fəaliyyətlər həyata keçirir. Halevinin qeyd etdiyi “nailiyyətlər” arasında İranın nüvə arxivinin ələ keçirilməsi, Natanz kimi strateji obyektlərdəki partlayışlar və kiber müdaxilələr ön plandadır. Bu əməliyyatlar Tehranın texnoloji və təhlükəsizlik boşluqlarını üzə çıxarmaqla yanaşı, İran daxilindəki qərar qəbul edən şəxslər arasında da ciddi narahatlıq və etibarsızlıq mühiti yaradır.
Proksi Qüvvələr və Regional Təhlükəsizlik Arxitekturası
İsrailin narahatlığı təkcə İranın nüvə proqramı ilə bitmir. Tehranın Suriya, Livan, Yəmən və İraqdakı təsiri, həmçinin Hizbullah və Həmas kimi qrupları silahlandırması İsrailin sərhədlərində bir “mühasirə halqası” yaradır. General Halevi bildirib ki, İsrail bu proksi şəbəkələrini zəiflətmək üçün bütün mümkün vasitələrdən, o cümlədən preventiv hərbi zərbələrdən istifadə etməyə hazırdır. Bu, İsrailin “Döyüşlər Arası Müharibə” (MABAM) strategiyasının tərkib hissəsidir və İranın regional təsirini məhdudlaşdırmağa xidmət edir.
Digər tərəfdən, İsrailin İran daxilindəki uğurları regional müttəfiqləri, xüsusilə də “İbrahim Sazişləri” çərçivəsində əlaqələrin qurulduğu ərəb ölkələri üçün də bir mesajdır. Təl-Əviv özünün hərbi və kəşfiyyat gücünü nümayiş etdirərək, regionda İranın hegemonluğuna qarşı durmağa qadir olan yeganə güc mərkəzi olduğunu vurğulayır. Bu, Yaxın Şərqdə yeni bir təhlükəsizlik balansının formalaşmasına səbəb olur.
Eskalasiya Riski və Beynəlxalq İctimaiyyətin Mövqeyi
Halevinin bu kəskin bəyanatları regionda böyük bir müharibənin başlanma riskini də artırır. İran tərəfi hər zaman İsrailin bu cür hərəkətlərinə “sərt cavab” verəcəyini vəd etsə də, İsrailin İran daxilindəki son operativ uğurları Tehranın cavab imkanlarını məhdudlaşdırır. Lakin hər hansı bir yanlış hesablama və ya nəzarətdən çıxan kiçik bir insident bütün regionu alova bürüyə biləcək genişmiqyaslı qarşıdurmaya təkan verə bilər.
Beynəlxalq birlik, xüsusilə ABŞ və Avropa İttifaqı tərəfləri təmkinli olmağa çağırsa da, İsrailin öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün “müstəqil hərəkət etmə hüququnu” tanıdıqlarını bildirirlər. Gərginliyin bu templə artması, yaxın gələcəkdə diplomatik kanalların tamamilə qapanmasına və hərbi ritorikanın real toqquşmalarla əvəzlənməsinə gətirib çıxara bilər. Halevinin sözləri göstərir ki, İsrail üçün artıq geri dönüş yoxdur və Təl-Əviv İranın hərbi və nüvə ambisiyalarını bitirmək üçün ən radikal addımları belə atmağa psixoloji və hərbi cəhətdən hazırdır.
