ABŞ və İran Arasında Müharibənin Astanasından Qayıdış
Birləşmiş Ştatların sabiq prezidenti Donald Trampın İran İslam Respublikasına qarşı planlaşdırılan, lakin son anda təxirə salınan hərbi əməliyyatları izlədiyi anları əks etdirən nadir görüntülər ictimaiyyətə təqdim edilib. Bu sənədli kadrlar, Tramp administrasiyasının xarici siyasətindəki ən təhlükəli və həlledici məqamlardan birinə işıq salır. Şəkillər sadəcə bir siyasi liderin qərar anını deyil, həm də qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının nə dərəcədə kövrək olduğunu və bir neçə saat ərzində tarixin axarının necə dəyişə biləcəyini nümayiş etdirir.
Yayılan fotoşəkillərdə Trampın Ağ Evin ən məxfi guşələrindən biri olan Vəziyyət Otağında (Situation Room) yüksək rütbəli generallar, milli təhlükəsizlik müşavirləri və kəşfiyyat rəsmiləri ilə əhatə olunduğu görünür. Mütəxəssislərin fikrincə, bu kadrlar 2019-cu ilin iyun ayında, İranın ABŞ-a məxsus yüksək texnologiyalı pilotsuz uçuş aparatını vurmasından dərhal sonra baş vermiş krizis anlarına aiddir. Görüntülərdəki gərginlik, masanın üzərindəki xəritələr və rəsmilərin üz ifadələri hərbi cavabın artıq masada olduğunu və əməliyyatın başlanması üçün sadəcə son təsdiqin gözlənildiyini sübut edir.
PUA Böhranı və İnsan Tələfatı Qorxusu
2019-cu ilin iyun ayı ABŞ-İran münasibətlərində bir dönüş nöqtəsi idi. İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) tərəfindən ABŞ-a məxsus “RQ-4A Global Hawk” casus dronunun vurulması Vaşinqtonda böyük hiddətlə qarşılanmışdı. Tramp administrasiyası əvvəlcə İranın radar sistemlərinə və raket batareyalarına zərbə endirmək barədə qərar vermişdi. Lakin həmin gecə hərbi təyyarələr artıq havaya qalxmağa hazırlaşarkən, prezident gözlənilməz bir addım ataraq əmri ləğv etdi. Görüntülər məhz bu tarixi geri dönüşün baş verdiyi dəqiqələrdəki psixoloji durumu və müzakirələrin dərinliyini bizə çatdırır.
Sabiq prezidentin sonradan verdiyi bəyanatlara görə, o, əməliyyat nəticəsində təxminən 150 nəfər İran vətəndaşının həlak ola biləcəyini öyrəndikdən sonra bu qərarı verib. Tramp, pilotsuz bir aparatın vurulmasına cavab olaraq bu qədər insan tələfatının “proporsional” olmayacağını hesab etmişdi. Bu kadrlar, bir tərəfdən hərbi güc nümayiş etdirmək istəyən, digər tərəfdən isə genişmiqyaslı regional müharibəyə səbəb ola biləcək addımlardan çəkinən bir liderin daxili tərəddüdlərini və qətiyyətini əks etdirən tarixi bir sənəddir.
Maksimum Təzyiq Siyasəti və Regionun Gələcəyi
Trampın prezidentliyi dövrü ABŞ-ın İranla nüvə sazişindən (JCPOA) çıxması və “maksimum təzyiq” kampaniyasının tətbiqi ilə yadda qalıb. Bu siyasət çərçivəsində tətbiq edilən iqtisadi sanksiyalar İran iqtisadiyyatını zəiflətmək məqsədi daşıyırdı, lakin eyni zamanda hərbi toqquşma riskini də artırırdı. Fars körfəzində neft tankerlərinə hücumlar və PUA-nın vurulması bu gərginliyin ən pik nöqtələri idi. Yeni paylaşılan görüntülər bu strateji qarşıdurmanın pərdəarxasını görməyə imkan verir və Vaşinqtonun regional münaqişələri idarə etmə üslubunu təhlil etmək üçün əsas yaradır.
Bu gün bu kadrların yenidən gündəmə gəlməsi təkcə keçmişi xatırlamaq deyil, həm də gələcək potensial krizislər üçün dərs çıxarmaq baxımından əhəmiyyətlidir. Tarixçilər və beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspertlər üçün bu vizual materiallar, böyük dövlətlərin böhran anında necə manevr etdiyini anlamaq üçün dəyərli bir mənbədir. Şəkillər həm də onu göstərir ki, müasir dünyada hərbi texnologiyalar nə qədər inkişaf etsə də, son qərar hələ də insan amilinə, liderlərin şəxsi mülahizələrinə və etik dəyərlərinə söykənir.
