Yaxın Şərqdə Yeni Gərginlik Dalğası: Ayətullah Xameneinin Ölümü İddiası
Yaxın Şərqin hərbi və siyasi gərginliklərlə çalxalandığı, hər an yeni bir münaqişənin alovlanma ehtimalının olduğu bir məqamda, beynəlxalq media məkanına bomba kimi düşən bir xəbər yayılıb. İran İslam Respublikasının Ali Rəhbəri Ayətullah Əli Xameneinin vəfat etməsi barədə yayılan iddialar regionda bütün diqqəti Tehrana yönəldib. Uzun illərdir İranın həm strateji, həm də ideoloji rəhbəri olan bir şəxsin ölümü ilə bağlı bu xəbər, təkcə ölkə daxilində deyil, bütün dünyada geosiyasi sarsıntılara səbəb ola biləcək mahiyyət daşıyır.
İsrail Mənbələri və “Reuters” Agentliyinin Şok Məlumatı
“Reuters” xəbər agentliyinə istinadən tirajlanan məlumatlarda, bir İsrail rəsmisinin Xameneinin cəsədinin aşkar edildiyini və ölüm faktının artıq təsdiqini tapdığını bildirdiyi vurğulanır. Baxmayaraq ki, bu xəbərin detalları – ölümün hansı şəraitdə, harada və konkret olaraq nə vaxt baş verdiyi – hələ də dumanlı qalır, rəsmi Təl-Əvivin bu cür bir iddianı gündəmə gətirməsi məsələnin ciddiliyini artırır. Adı açıqlanmayan mənbənin bu iddiası, hələlik İranın rəsmi dövlət strukturları və ya müstəqil beynəlxalq müşahidəçilər tərəfindən rəsmən təsdiq olunmayıb. Lakin bu xəbərin yayılması belə, regiondakı bir çox paytaxtda həyəcan təbili çalınmasına kifayət edib.
Xamenei Dövrünün Sonu: 1989-cu ildən Bu Günə Qədərki Yol
Ayətullah Əli Xamenei 1989-cu ildə İslam İnqilabının banisi Ayətullah Xomeyninin vəfatından sonra İranın Ali Rəhbəri postuna gəlib. Otuz ildən artıq davam edən bu uzun hakimiyyət dövründə o, ölkənin xarici siyasətini, nüvə proqramını və regional təsir dairəsini formalaşdıran yeganə və mütləq qərarverici subyekt olub. Hazırda 84 yaşı olan Xameneinin səhhəti ilə bağlı mütəmadi olaraq yayılan müxtəlif şayiələr, hər zaman “Xameneidən sonra İranı nə gözləyir?” sualını gündəmdə saxlayıb. Əgər yayılan son məlumatlar rəsmiləşərsə, bu, İranın daxilindəki mühafizəkar qanadla daha mötədil qüvvələr arasında hakimiyyət uğrunda kəskin və bəlkə də proqnozlaşdırıla bilməyən bir mübarizənin başlanğıcı olacaq.
Regional Müttəfiqlər və “Müqavimət Oxu” üçün Ağır İtki Ehtimalı
Xameneinin ölümü təkcə İranın daxili işi deyil, həm də bütün Yaxın Şərqə təsir edəcək bir hadisədir. Livanın “Hizbullah” hərəkatı, Yəməndəki husilər və Qəzzadakı “Həmas” kimi qruplaşmalar üçün Ali Rəhbər həm mənəvi rəhbər, həm də maliyyə-loqistik dəstəyin əsas zəmanətçisi hesab olunurdu. Onun yoxluğu bu qrupların strateji koordinasiyasında ciddi boşluqlar yarada bilər. Eyni zamanda, İranın regional rəqibləri və İsrail üçün bu vəziyyət, regiondakı güc balansını öz xeyirlərinə dəyişmək üçün bir pəncərə kimi dəyərləndirilə bilər. Tehranın proxy qüvvələr üzərindəki nəzarətinin zəifləməsi regionda yeni bir nizamsızlıq və ya əksinə, yeni bir nizamın yaranması ilə nəticələnə bilər.
Beynəlxalq İctimaiyyət və Tehranın Gözlənilən Reaksiyası
Hazırda dünya mediası, kəşfiyyat orqanları və diplomatik korpuslar Tehranın verəcəyi rəsmi bəyanata kilitlənib. İranda hakimiyyət ötürülməsi prosesi konstitusiyaya əsasən Ekspertlər Məclisi tərəfindən həyata keçirilir və bu prosesin nə dərəcədə rəvan keçəcəyi böyük maraq doğurur. Qeyd etmək lazımdır ki, keçmişdə də bir neçə dəfə Ayətullah Xameneinin ölümü ilə bağlı bənzər sensasiyalı iddialar yayılmış, lakin sonradan onun ictimaiyyət qarşısına çıxması ilə bu xəbərlər təkzib olunmuşdu. Bununla belə, İsrail-İran gərginliyinin pik nöqtəsində belə bir məlumatın dövriyyəyə girməsi, hərbi hazırlıq səviyyəsinin artırılmasına və qlobal neft bazarlarında dalğalanmalara səbəb ola bilər. Hadisələrin inkişafı yaxından izlənilir.
