ABŞ və İran arasındakı münasibətlər, xüsusilə son diplomatik və hərbi hərəkətlilik fonunda yeni və daha təhlükəli bir mərhələyə qədəm qoyub. Prezident Donald Trampın rəhbərliyi altında Vaşinqton, Tehrana qarşı təzyiq kampaniyasını maksimum həddə çatdırıb. Bu gərginlik yalnız ritorikada deyil, artıq konkret hərbi planlaşdırma səviyyəsində özünü göstərməkdədir. Regionda artan hərbi aktivlik və yüksək səviyyəli rəsmi görüşlər tərəflər arasındakı uçurumu daha da dərinləşdirir.
Ağ Evdə Hərbi Planların Müzakirəsi
Axios və CBS News kimi nüfuzlu media qurumlarının yaydığı məlumatlar göstərir ki, Ağ Evdə keçirilən yüksək səviyyəli toplantılarda İrana qarşı mümkün hərbi zərbələrin detalları masaya qoyulub. Müzakirələrin ən diqqətçəkən məqamı isə bu zərbələrin vaxt qrafiki ilə bağlıdır. Belə ki, hərbi müdaxilənin hətta bir neçə gün daxilində, yəni cari həftəsonu qədər yaxın bir müddətdə baş tuta biləcəyi ehtimalı nəzərdən keçirilib. Baxmayaraq ki, hələlik rəsmi bir qərar verilməyib, bu cür müzakirələrin aparılması Vaşinqtonun Tehranla münaqişəni hərbi müstəviyə keçirməyə nə qədər yaxın olduğundan xəbər verir.
Strateji Məqsədlərin Qeyri-şəffaflığı və Daxili Tərəddüdlər
CNN-in təhlillərinə görə, Tramp administrasiyasının hərbi münaqişəyə doğru bu qədər sürətlə irəliləməsinin arxasındakı əsl motivasiya hələ də sual altındadır. ABŞ hökuməti İrana qarşı sərt mövqeyini müxtəlif arqumentlərlə əsaslandırmağa çalışsa da, beynəlxalq ictimaiyyət və daxili siyasi dairələr üçün bu addımların son strateji məqsədi qaranlıq qalır. MSNBC qeyd edir ki, hətta Trampın öz yaxın komandası belə, İranla nüvə danışıqlarının konkret hədəflərini və bu hərbi gərginliyin sonda hansı diplomatik nəticəyə xidmət edəcəyini izah etməkdə çətinlik çəkir. Bu şəffaflıq çatışmazlığı həm müttəfiqlər, həm də rəqiblər arasında böyük narahatlıq və müxtəlif spekulyasiyalara səbəb olur.
Körfəzdə Hərbi Konsentrasiya və Diplomatik Təzyiq
BBC-nin məlumatına əsasən, ABŞ son həftələrdə Fars körfəzi və ətraf ərazilərdəki hərbi mövcudluğunu görünməmiş dərəcədə artırıb. Bölgəyə əlavə aviadaşıyıcı qruplar, bombardmançı təyyarələr və zenit-raket kompleksləri göndərilib. Bu hərbi güc nümayişi ilə paralel olaraq, Ağ Ev İran rəhbərliyini “müdrik” davranmağa və yeni, daha əhatəli bir saziş üçün danışıqlar masasına oturmağa çağırır. Vaşinqtonun bu taktikası “maksimum təzyiq” strategiyasının bir hissəsi hesab olunur. Lakin Tehran bu cür hərbi hədələr altında dialoqa girməyəcəyini və hər hansı bir hücuma sərt cavab verəcəyini dəfələrlə bəyan edib.
Böhranın Tarixi Kökləri və Regional Təhlükəsizlik
Mövcud böhranın əsas kökləri 2018-ci ildə ABŞ-ın İranla imzalanmış beynəlxalq nüvə sazişindən (JCPOA) birtərəfli qaydada çıxmasına söykənir. Tramp administrasiyasının tətbiq etdiyi ağır iqtisadi sanksiyalar İran iqtisadiyyatına ciddi zərbə vursa da, ölkənin regional siyasətini və hərbi proqramlarını dayandırmasına nail olmayıb. Son aylarda tankerlərə edilən hücumlar, pilotsuz uçuş aparatlarının vurulması və dəniz yollarındakı naməlum insidentlər vəziyyəti hər an partlaya biləcək bir barıt çəlləyinə çevirib. ABŞ İranı regionda proksi qüvvələr vasitəsilə sabitliyi pozmaqda ittiham edərkən, İran tərəfi bütün bu addımların öz suverenliyini qorumaq məqsədi daşıdığını bildirir.
Qlobal İqtisadiyyat və Gələcək Risk Proqnozları
Dünya ictimaiyyəti Vaşinqton və Tehran arasındakı bu təhlükəli diplomatik düyünün necə həll olunacağını diqqətlə izləyir. Hər hansı bir yanlış hesablamanın və ya təsadüfi hərbi toqquşmanın nəticələri yalnız Yaxın Şərq üçün deyil, qlobal enerji bazarları və dünya iqtisadiyyatı üçün də dağıdıcı ola bilər. Neft daşımalarının əsas marşrutu olan Hörmüz boğazının təhlükə altına düşməsi qlobal neft qiymətlərində kəskin artıma səbəb ola bilər. Hazırda beynəlxalq güclər tərəfləri təmkinli olmağa çağırsa da, hərbi zərbələr variantının hələ də masada qalması regionda sülhün nə qədər kövrək olduğunu sübut edir.
