ABŞ-ın Suriyadan Çəkilmə Qərarı: Regionda Yeni Dövr Başlayır
Yaxın Şərqdə cərəyan edən son hadisələr və xüsusilə ABŞ-İran münasibətlərindəki kəskin gərginlik fonunda, Vaşinqtonun Suriyadakı hərbi mövcudluğuna son qoymağa hazırlaşması dünya gündəmini zəbt edib. Bu qərar, onsuz da mürəkkəb olan regional geosiyasi xəritəni kökündən dəyişdirə biləcək bir addım kimi qiymətləndirilir. Regiondakı hərbi birləşmələrin geri çəkilməsi təkcə bir ölkənin hərbi planı deyil, həm də genişmiqyaslı strateji dəyişikliyin siqnalıdır.
BBC, Wall Street Journal, Al Jazeera, CBS News və Reuters kimi nüfuzlu beynəlxalq media qurumlarının yaydığı məlumatlara görə, Birləşmiş Ştatlar Suriyanın şimalında və şərqində yerləşən təqribən 1000 nəfərlik xüsusi hərbi kontingentini tamamilə çıxarmağı planlaşdırır. Ağ Ev tərəfindən nəzərdən keçirilən bu plan, ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki prioritetlərinin yenidən müəyyənləşdirildiyini göstərir. Analitiklər hesab edir ki, bu preventiv tədbir İranla birbaşa hərbi qarşıdurma riskini minimuma endirmək və Amerika hərbçilərini mümkün hücum hədəfindən uzaqlaşdırmaq məqsədi daşıyır.
On İllik Hərbi Missiyanın Tarixi və Əhəmiyyəti
ABŞ qoşunları 2014-cü ildən etibarən Suriya ərazisində fəaliyyət göstərir. Həmin dövrdə əsas missiya “İslam Dövləti” (İŞİD) terror qruplaşmasının ekspansiyasının qarşısını almaq və yerli tərəfdaşlara dəstək vermək idi. Xüsusilə kürdlərin rəhbərlik etdiyi Suriya Demokratik Qüvvələri (SDQ) ilə qurulan ittifaq, terror qruplaşmasının nəzarət etdiyi geniş ərazilərin azad edilməsində həlledici rol oynadı. Lakin İŞİD-in ərazi bütövlüyünün sarsıdılmasından sonra, ABŞ-ın Suriyadakı mövcudluğu daha çox İranın regional təsirini balanslaşdırmaq və Rusiyanın Suriya hökuməti üzərindəki mütləq üstünlüyünü məhdudlaşdırmaq xarakteri almağa başladı.
Son illərdə Suriya hökumətinin Rusiya və İranın birbaşa hərbi dəstəyi ilə mövqelərini möhkəmləndirməsi, ABŞ-ın yerli bazalarını getdikcə daha həssas vəziyyətə salıb. Bu şəraitdə Vaşinqton üçün hərbi mövcudluğu davam etdirməyin strateji faydası ilə daşıdığı risklər arasındakı balans kəskin şəkildə dəyişib.
İranla Artan Gərginlik və Strateji Geri Çəkilmə
Çıxarılma qərarının pərdəarxasında dayanan ən böyük amil İran faktorudur. İraq, Suriya və Fars körfəzi hövzəsində İranın proksi qüvvələri vasitəsilə həyata keçirdiyi fəaliyyətlər ABŞ hərbçiləri üçün birbaşa təhlükə yaradır. Bəzi hərbi ekspertlərin fikrincə, ABŞ-ın bu addımı bir “strateji manevr”dir. Məqsəd, İranla başlaya biləcək genişmiqyaslı münaqişə zamanı Suriyadakı kiçik və təcrid olunmuş bölmələrin asan hədəfə çevrilməsinin qarşısını almaqdır.
Eyni zamanda, PBS-in hesabatlarında qeyd olunur ki, ABŞ daxilindəki siyasi dəyişikliklər və yeni hökumətin xarici siyasət kursu terrorla mübarizə metodlarını dəyişməyə meyillidir. Bu, qoşunların fiziki olaraq ərazidə olmasından daha çox, texnoloji və kəşfiyyat əsaslı mübarizəyə keçidi simvolizə edə bilər.
Regional Vakuum və Yeni Güc Balansı
ABŞ-ın Suriyadan tamamilə çəkilməsi regionda böyük bir siyasi və hərbi vakuum yaradacaqdır. Bu boşluğun kimin tərəfindən doldurulacağı isə böyük sual doğurur. Rusiyanın Suriyadakı mövqeyini daha da möhkəmləndirəcəyi, İranın isə “müqavimət oxu” adlandırdığı dəhlizi tamamilə nəzarətə götürməyə çalışacağı gözlənilir. Digər tərəfdən, Türkiyənin öz sərhəd təhlükəsizliyini təmin etmək üçün bölgədəki fəallığını artırması qaçılmaz görünür.
Bu qərardan ən çox zərər çəkəcək tərəf isə Suriya Demokratik Qüvvələridir. Əsas müttəfiqini və hava dəstəyini itirən SDQ, həm Suriya hökuməti, həm də regionun digər oyunçuları qarşısında müdafiəsiz qala bilər. Bundan əlavə, təhlükəsizlik boşluğundan istifadə edən İŞİD qalıqlarının yenidən qruplaşaraq hücumlar təşkil etməsi riski bütün region ölkələrini narahat edir.
Yekun olaraq qeyd etmək olar ki, ABŞ-ın Suriyadan çəkilməsi Yaxın Şərqdə onsuz da kövrək olan sabitliyi yeni sınaqlarla üz-üzə qoyacaq. Bu addım regionda yeni ittifaqların yaranmasına və güc balansının yenidən formalaşmasına təkan verəcək bir hadisədir.
