Rusiyada Ali Təhsil: Geosiyasi Gərginliklər və Yeni Tələbə Dinamikası
Son illərdə dünyada baş verən mürəkkəb siyasi proseslərə və Rusiyaya qarşı tətbiq edilən genişmiqyaslı beynəlxalq sanksiyalara rəğmən, ölkənin ali təhsil müəssisələrinə xarici maraq sönmür. Əksinə, Rusiyanın “dost olmayan ölkələr” siyahısına daxil etdiyi dövlətlərdən gələn tələbələrin sayında maraqlı bir artım dinamikası mövcuddur. “Vedomosti” qəzetinin apardığı araşdırmalar göstərir ki, siyasi münasibətlərin ən aşağı səviyyədə olduğu bir dövrdə belə, təhsil sahəsi müəyyən dərəcədə öz cəlbediciliyini qoruyub saxlayır. Bu vəziyyət, təhsilin siyasi sərhədləri aşmaq gücünü və gənclərin akademik üstünlüklərini nümayiş etdirir.
“Dost Olmayan” Ölkələrdən Marağın Artma Səbəbləri
Latviya, Estoniya və Litva kimi Baltikyanı ölkələrlə yanaşı, Avropa İttifaqının digər üzv dövlətlərindən də Rusiyaya təhsil almaq üçün üz tutanların sayı artmaqdadır. Ekspertlər bu fenomeni bir neçə mühüm faktorla izah edirlər. Birincisi, Rusiyada təhsil xərclərinin Qərb ölkələri ilə müqayisədə xeyli aşağı olmasıdır ki, bu da bir çox gənc üçün iqtisadi baxımdan sərfəli seçimdir. İkincisi, mühəndislik, fundamental elmlər, nüvə fizikası və tibb kimi sahələrdə bəzi Rusiya universitetlərinin hələ də beynəlxalq səviyyədə tanınan proqramlara malik olmasıdır. Həmçinin, bu ölkələrdə yaşayan rusdilli əhalinin övladlarının ana dillərində yüksək təhsil almaq istəyi və tarixi-mədəni əlaqələr də mühüm rol oynayır.
Ukraynalı Tələbələrin Sayında Kəskin Azalma
Lakin mənzərənin digər tərəfi tamamilə fərqli və dramatikdir. Ukrayna ilə Rusiya arasındakı münasibətlər təkcə diplomatik və hərbi müstəvidə deyil, həm də akademik sahədə ciddi şəkildə qırılıb. Son on ilin statistikası Ukraynalı tələbələrin sayının 10 dəfə azaldığını ortaya qoyur. 2014-cü ildə Krımın ilhaqı ilə başlayan gərginlik və 2022-ci ildə genişmiqyaslı müharibəyə çevrilən münaqişə gənclərin seçimini kökündən dəyişib. Təhlükəsizlik riskləri, sərhədlərin bağlanması, nəqliyyat çətinlikləri və dərinləşən siyasi etimadsızlıq bu kəskin azalmanın əsas hərəkətverici qüvvələridir. Bu fakt, hərbi münaqişələrin insan kapitalı və təhsil mobilliyi üzərindəki dağıdıcı təsirini bir daha sübut edir.
Yumşaq Güc Strategiyası və Beynəlxalq Sanksiyalar
“Dost olmayan ölkələr” termini, Moskvanın ona qarşı sanksiya tətbiq edən dövlətlərə (ABŞ, AB ölkələri, Böyük Britaniya, Kanada və s.) verdiyi rəsmi reaksiyadır. Lakin Rusiya hökuməti xarici tələbələrə dövlət büdcəsi hesabına kvotalar ayırmaqla özünün “yumşaq güc” (soft power) strategiyasını davam etdirməyə çalışır. Bu strategiyanın məqsədi xarici gəncləri Rusiya mədəniyyəti və dəyərləri ilə tanış etmək, uzunmüddətli perspektivdə ölkəyə qarşı müsbət rəy formalaşdırmaq və gələcək mütəxəssislər vasitəsilə diplomatik körpülər qurmaqdır. Tələbə sayındakı artım, rəsmi ritorikaya baxmayaraq, bəzi fərdlərin təhsil müstəvisində Rusiyanı hələ də perspektivli hesab etdiyini göstərir.
Gələcək Perspektivlər və Yekun Qənaət
Yekun olaraq qeyd etmək olar ki, Rusiyanın ali təhsil sistemindəki bu transformasiya qlobal siyasətin bir güzgüsüdür. Bir tərəfdən, iqtisadi və akademik amillər sayəsində bəzi “qeyri-dost” ölkələrdən axın davam edir, digər tərəfdən isə birbaşa hərbi qarşıdurma şəraitində olan ölkələrlə təhsil əlaqələri demək olar ki, sıfıra enir. Bu tendensiyalar göstərir ki, təhsil artıq sadəcə bilik ötürülməsi prosesi deyil, həm də mürəkkəb beynəlxalq münasibətlərin tərkib hissəsidir. Gələcəkdə bu vəziyyətin necə dəyişəcəyi, regiondakı müharibənin gedişatından və ölkələr arasındakı diplomatik gərginliyin azalıb-azalmayacağından birbaşa asılı olacaq.
Related Photos
