ABŞ-ın İrana Qarşı Yeni Addımı: 18 Rəsmiyə Viza Qadağası
Amerika Birləşmiş Ştatları hökuməti, İranda fundamental insan hüquq və azadlıqlarının sistematik şəkildə pozulmasında birbaşa iştirak etdikləri iddia olunan 18 yüksək rütbəli rəsmiyə qarşı yeni viza sanksiyaları tətbiq etdiyini rəsmən elan edib. Bu qərar, Vaşinqtonun Tehran rejiminə qarşı tətbiq etdiyi məhdudlaşdırıcı tədbirlər silsiləsinin növbəti həlqəsidir. Yeni sanksiyalar, iki ölkə arasındakı onsuz da mürəkkəb olan diplomatik münasibətləri daha da gərginləşdirərək, beynəlxalq arenada müzakirə mövzusuna çevrilib.
ABŞ Dövlət Departamentinin yaydığı rəsmi bəyanatda bildirilir ki, bu şəxslər dinc nümayişçilərin hüquqlarının tapdalanması, qanunsuz həbslər və siyasi motivli təzyiqlərdə iştirak etdikləri üçün hədəf seçiliblər. Viza qadağası tətbiq edilən şəxslərin siyahısı tam açıqlanmasa da, onların arasında İranın təhlükəsizlik strukturlarının, məhkəmə orqanlarının və penitensiar xidmətin rəhbər heyətinin olduğu vurğulanır. Bu addım sözügedən şəxslərin və onların ailə üzvlərinin ABŞ-a girişini tamamilə imkansız edir.
İnsan Hüquqları Pozuntuları və Repressiyalar
Sanksiyaların əsas hədəfi İranda son illərdə geniş vüsət alan etiraz aksiyalarının yatırılmasında amansızlıq nümayiş etdirən rəsmi şəxslərdir. Vaşinqton hesab edir ki, Tehran administrasiyası vətəndaşların ifadə azadlığını boğmaq üçün qeyri-insani metodlardan, o cümlədən işgəncə və psixoloji təzyiqlərdən istifadə edir. Xüsusilə, azlıqların hüquqlarının müdafiəçilərinə və müxalif düşüncəli şəxslərə qarşı aparılan repressiv siyasət ABŞ-ın kəskin narazılığına səbəb olub.
Dövlət Departamentinin hesabatlarında qeyd olunur ki, İrandakı həbsxanalarda saxlanma şəraiti beynəlxalq standartlara cavab vermir və siyasi məhbuslara qarşı münasibət fundamental insan haqları normaları ilə ziddiyyət təşkil edir. Yeni sanksiyalar həm də bu şəxslərin beynəlxalq səviyyədə məsuliyyətə cəlb olunması və onların əməllərinin ifşa edilməsi məqsədini daşıyır. ABŞ tərəfi bu addımın digər ölkələr üçün də bir nümunə olmasını və bənzər tədbirlərin görülməsini təşviq edir.
“Maksimum Təzyiq” Siyasətinin Yeni Mərhələsi
Bu qərar ABŞ-ın İrana qarşı uzun illərdir yürütdüyü “maksimum təzyiq” strategiyasının mühüm tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. 2018-ci ildə ABŞ-ın nüvə sazişindən birtərəfli qaydada çıxması ilə başlayan bu proses, İranın həm iqtisadi, həm də siyasi cəhətdən təcrid olunmasına yönəlib. Əvvəlki sanksiyalar əsasən neft sektoru və bank sistemini hədəf alsa da, son dövrlərdə fərdi sanksiyaların artması Vaşinqtonun taktikasında dəyişiklik olduğunu göstərir.
Analitiklər qeyd edirlər ki, fərdi viza sanksiyaları İran rəsmiləri üçün həm də ciddi psixoloji təzyiq vasitəsidir. Bu, rejim daxilindəki şəxslərə mesaj verir ki, onların beynəlxalq səviyyədə sərbəst hərəkət etmək imkanları məhdudlaşdırılır. Vaşinqton bu yolla Tehranı daxili siyasətində islahatlar aparmağa və insan hüquqlarına hörmət etməyə vadar etməyə çalışır. Lakin iqtisadi sanksiyalar qədər ağır olmasa da, bu qərarların simvolik yükü İranın beynəlxalq imicinə ciddi zərbə vurur.
İranın Daxili Vəziyyəti və Etiraz Hərəkatları
İranda son illər baş verən hadisələr ölkədə ciddi bir daxili narazılığın olduğunu aşkar şəkildə nümayiş etdirib. İqtisadi tənəzzül, inflyasiyanın yüksək olması və sosial məhdudiyyətlər xalqın müxtəlif təbəqələrini küçələrə çıxarıb. Xüsusilə qadın hüquqları uğrunda mübarizə və “Qadın, Həyat, Azadlıq” şüarı altında keçirilən aksiyalar bütün dünyanın diqqətini İrana yönəldib. İran hökuməti isə bu aksiyalara qarşı çox vaxt güc tətbiq etməklə cavab verib.
ABŞ-ın sanksiya siyahısına saldığı rəsmilərin bir çoxu məhz bu etiraz dalğalarını yatırmaqda xüsusi xidməti olan şəxslərdir. Onlar nümayişçilərə qarşı atəş açılması əmrini verməkdə, minlərlə insanın qeyri-qanuni şəkildə saxlanılmasını təşkil etməkdə ittiham olunurlar. Beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatları da dəfələrlə İran hakimiyyətini dinc sakinlərə qarşı həddindən artıq güc tətbiq etməməyə çağırıb, lakin rəsmi Tehran bu çağırışları çox vaxt cavabsız qoyub.
Diplomatik Təsirlər və Tehranın Reaksiyası
ABŞ-ın bu addımı İran rəhbərliyi tərəfindən kəskin etirazla qarşılanıb. Tehran administrasiyası bəyan edib ki, bu cür sanksiyalar İranın daxili işlərinə kobud müdaxilədir və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə ziddir. İran tərəfi ABŞ-ı “insan hüquqlarından siyasi alət kimi istifadə etməkdə” ittiham edərək, Vaşinqtonun özünün də dünya miqyasında çoxsaylı hüquq pozuntularına yol verdiyini iddia edir.
Bu diplomatik qarşıdurma, İranın nüvə proqramı ilə bağlı aparılan danışıqların da gələcəyini sual altına qoyur. Qarşılıqlı etimadın tamamilə itdiyi bir şəraitdə, tərəflərin hər hansı bir kompromisə gəlməsi çətinləşir. Beynəlxalq müşahidəçilər hesab edirlər ki, sanksiyalar dalğası davam etdikcə, Tehran da öz növbəsində cavab addımları ata bilər ki, bu da regionda gərginliyin daha da artmasına səbəb olar. ABŞ isə öz növbəsində bildirir ki, İran tərəfindən müsbət addımlar atılmayana qədər təzyiqlər azalmayacaq.
Related Photos
