Avropa Müdafiə Sənayesində Böhran: FCAS Layihəsi Təhlükədə
Almaniyanın mühafizəkar müxalifət partiyası Xristian Demokrat İttifaqının (CDU) lideri Fridrix Merzin son açıqlamaları Avropanın ən iddialı müdafiə layihələrindən biri olan Gələcək Döyüş Hava Sistemi (FCAS/SCAF) üzərində qara buludların dolaşmasına səbəb olub. Merz, Financial Times-a verdiyi müsahibədə layihənin Almaniyanın müdafiə ehtiyaclarına cavab vermədiyini bildirərək, Fransız-Alman müştərək təşəbbüsünün gələcəyini ciddi şəkildə şübhə altına alıb. Bu bəyanat, onsuz da çətinliklərlə üzləşən və “dağılma astanasında” olduğu deyilən layihəni daha da gərginləşdirib, Avropanın müdafiə sahəsindəki dərin parçalanmalarını bir daha ifşa edib.
Fridrix Merzin tənqidləri FCAS layihəsinin Almaniya tərəfindən dəstəyini itirmə riski ilə üzləşdiyini göstərir. Bu layihə, Fransa, Almaniya və İspaniyanın 2040-cı illərdən sonra xidmətə veriləcək altıncı nəsil döyüş təyyarəsi və onu müşayiət edən geniş “sistemlər sistemi” yaratmaq məqsədilə 2017-ci ildə başlatdığı nəhəng bir proqramdır. Hava məkanının idarə edilməsi, pilotsuz uçuş aparatları və süni intellekt əsaslı döyüş buludu texnologiyalarını əhatə edən bu platforma, Avropanın hərbi üstünlüyünü təmin etməli idi. Lakin illərdir davam edən danışıqlar sənaye paylarının bölüşdürülməsi, texnoloji üstünlük və maliyyələşdirmə kimi məsələlərdə ciddi fikir ayrılıqları ilə müşayiət olunur.
Sənaye Rəqabəti və Siyasi Gərginlik
Breaking Defense-in sənaye mənbələrinə istinadən verdiyi xəbərə görə, növbəti nəsil qırıcı təyyarə danışıqları demək olar ki, iflasa uğrayıb. Merzin açıqlamaları bu çətinliklərin siyasi səviyyəyə qədər yüksəldiyini və yalnız sənaye mübahisələri ilə məhdudlaşmadığını ortaya qoyur. O, layihənin həm vaxtında çatdırılması, həm də Almaniyanın yeni təhdidlərə, xüsusilə də Ukraynadakı müharibənin fonunda ortaya çıxan müdafiə ehtiyaclarına nə dərəcədə cavab verə biləcəyi barədə narahatlıqlarını dilə gətirib. Almaniyanın son dövrlərdə ABŞ-dan F-35 qırıcılarını almaq qərarı da Fransa ilə olan bu hərbi-strateji tərəfdaşlığa ciddi zərbə vurub.
FCAS/SCAF layihəsi Avropanın strateji müstəqilliyini təmin etmək və ABŞ-dan asılılığı azaltmaq üçün böyük bir addım kimi təqdim edilmişdi. Avropa ölkələri uzun müddətdir ki, müdafiə sənayesində parçalanma və milli maraqların üstünlüyü səbəbindən çətinliklər yaşayır. Keçmişdəki “Eurofighter Typhoon” kimi uğurlu layihələr də bir çox hallarda mürəkkəb siyasi və sənaye danışıqları nəticəsində ərsəyə gəlmişdi. Lakin FCAS, sadəcə bir təyyarə deyil, bütün bir hava müdafiə ekosistemini nəzərdə tutduğu üçün daha geniş əməkdaşlığı tələb edir. Fransanın Dassault Aviation və Almaniyanın Airbus şirkətləri arasında intellektual mülkiyyət və liderlik üzərində gedən mübarizə layihənin texniki tərəqqisini ləngidir.
Geopolitik Təhdidlər və Gələcək Perspektivlər
The Economist layihəni “dağılma astanasında” adlandırır, Wall Street Journal isə onu Avropanın müdafiə sahəsindəki dərin parçalanmalarının göstəricisi kimi xarakterizə edir. Bu, həmçinin Böyük Britaniyanın rəhbərlik etdiyini və İtaliya ilə Yaponiyanın da daxil olduğu “Tempest” layihəsi ilə rəqabət apararaq, Avropanın gələcək hava döyüş gücünün iki fərqli istiqamətdə inkişaf etməsinə səbəb olur. Bu cür ikitirəlik resursların israfına və NATO daxilində standartlaşma çatışmazlığına yol aça bilər. Fridrix Merzin xəbərdarlıqları Almaniyanın gələcək hökuməti dövründə layihənin tamamilə dayandırıla biləcəyi ehtimalını artırır.
Fridrix Merzin açıqlamaları FCAS layihəsinin gələcəyini daha da qeyri-müəyyən vəziyyətə salır. Almaniyanın ən böyük müxalifət partiyasının liderinin bu cür tənqidi mövqeyi, layihənin siyasi dəstəyini sarsıdaraq, onun tamamilə ləğvinə və ya əhəmiyyətli dərəcədə yenidən qurulmasına gətirib çıxara bilər. Bu vəziyyət, təkcə bir hərbi layihənin taleyini deyil, həm də Avropanın müdafiə inteqrasiyası və strateji müstəqillik arzusu üçün böyük nəticələr doğurur. Əgər Avropa özünün gələcək hava döyüş gücünü müştərək şəkildə inkişaf etdirə bilməsə, bu, qlobal arenada onun hərbi çəkisini zəiflədəcək və onu xarici texnologiyalardan daha çox asılı vəziyyətə salacaqdır.
Related Photos
