Antarktikanın Buz Altındakı Nəhəng Sirri Üzə Çıxır
Dünyanın ən soyuq, ən kimsəsiz və sirli qitəsi olan Antarktika, bəşəriyyətdən gizlətdiyi milyonlarla illik sirlərindən birini daha faş etdi. Alimlər buz təbəqəsinin minlərlə metr dərinliyində, planetimizin geoloji keçmişini kökündən dəyişdirə biləcək nəhəng bir struktur aşkar ediblər. Bu kəşf, təkcə ölçülərinə görə deyil, həm də mənsub olduğu dövrün qədimliyinə görə elm dünyasında əsl şok effekti yaradıb. Təxminən 175 milyon il əvvələ aid olan bu “gizli dəfinə”, Yerin təkamül prosesini anlamaq üçün yeni bir pəncərə açır.
175 Milyon İllik Geoloji Xəzinə
Beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu tərəfindən aparılan araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, bu nəhəng formasiya təxminən 100 kilometrlik bir ərazini əhatə edir. Daha heyrətamiz fakt isə onun qalınlığı ilə bağlıdır; bəzi nöqtələrdə bu strukturun dərinliyi 7 kilometrə çatır. Bu, o deməkdir ki, Antarktikanın sərt buzlaqlarının altında hələ də kəşf olunmamış nəhəng bir dünya yatır. Alimlər bu tapıntını “vaxt kapsulu” adlandırırlar, çünki o, dünyanın hələ tək bir superqitədən – Qondvanadan ibarət olduğu dövrlərin izlərini daşıyır.
Qondvanadan Qalan Miras: Superqitənin İzləri
Tədqiqatın ən maraqlı tərəflərindən biri bu tapıntının 175 milyon il əvvəlki dövrlə əlaqələndirilməsidir. Həmin dövrdə Yer kürəsinin quruluşu tamamilə fərqli idi və müasir qitələrin çoxu vahid bir kütlə şəklində birləşmişdi. Antarktikanın altında tapılan bu nəhəng strukturun, Qondvananın parçalanmağa başladığı və tektonik hərəkətlərin pik həddə çatdığı dövrə aid olduğu ehtimal edilir. Bu kəşf, qitələrin necə ayrıldığını və bugünkü coğrafi mövqelərinə necə gəldiyini daha dərindən öyrənməyə imkan verəcək.
Tədqiqat Metodları və Texnoloji Sıçrayış
Bu cür nəhəng bir formasiyanın aşkar edilməsi, təbii ki, asan başa gəlməyib. Alimlər buz təbəqəsini fiziki olaraq qazmadan, ən müasir texnoloji vasitələrdən – yüksək tezlikli radarlardan və seysmik akustik cihazlardan istifadə ediblər. Bu avadanlıqlar buzun kilometrlərlə dərinliyinə nüfuz edərək altda yatan süxurların və geoloji qatların dəqiq xəritəsini çıxarmağa kömək edib. Maraqlıdır ki, bu kəşf buzlaqların əriməsi nəticəsində deyil, məhz texnoloji tərəqqinin verdiyi imkanlar sayəsində gün üzünə çıxıb.
Elmi Fərziyyələr: Bu Struktur Nədir?
Hazırda elm dünyası bu tapıntının mahiyyəti barədə bir neçə əsas fərziyyə üzərində dayanır. Bəzi geoloqlar hesab edirlər ki, bu, qədim dövrlərdə baş vermiş nəhəng bir vulkanik püskürmənin donmuş qalıqlarıdır. Digər bir qrup isə bunun yer qabığının dərinliklərindən gələn və indiyə qədər məlum olmayan bir tektonik plitənin parçası ola biləcəyini iddia edir. Strukturun 100 kilometrlik sahəni əhatə etməsi, onun təsadüfi bir geoloji hadisə olmadığını, əksinə, planetin formalaşmasında kritik rol oynayan bir element olduğunu göstərir.
Gələcək Araşdırmalar və Antarktikanın Əhəmiyyəti
Antarktika hələ də planetimizin ən az öyrənilmiş bölgəsi olaraq qalır. Buz altında tapılan bu 175 milyon illik sirr, gələcəkdə bölgəyə daha çox elmi ekspedisiyaların göndərilməsinə rəvac verəcək. Bu kəşf həmçinin paleoiqlimşünaslıq üçün də böyük əhəmiyyət daşıyır; qədim süxurların analizi milyonlarla il əvvəl Yerin iqliminin necə dəyişdiyini anlamağa kömək edə bilər. Antarktikanın buzlaqları sadəcə donmuş su kütləsi deyil, həm də Yer kürəsinin keçmişini qoruyan nəhəng bir kitabxanadır və görünən odur ki, biz hələ bu kitabın ilk səhifələrini oxumağa başlamışıq.
