Fars Körfəzində Strateji Gərginlik: Hürmüz Boğazı Diqqət Mərkəzində
Fars Körfəzi bölgəsi, xüsusilə də dünya ticarəti üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən strateji Hürmüz Boğazı, son günlərdə artan hərbi gərginliyin mərkəzinə çevrilib. İranın bu kritik su yolunda həyata keçirdiyi genişmiqyaslı hərbi təlimlər beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini yenidən regiona yönəldib. Bu manevrlər sadəcə bir hərbi hazırlıq deyil, həm də Amerika Birləşmiş Ştatlarına və onun regiondakı müttəfiqlərinə yönəlmiş birbaşa və sərt bir mesaj kimi qəbul edilir. Regionda hərbi mövcudluğun artması, hər an alovlana biləcək bir münaqişə riskini də özü ilə gətirir.
İranın Hərbi Güc Nümayişi və “Müharibə Hazırlığı”
Sözcü Qəzetinin “Basra Körfəzi devlərin donanmalarının park alanına dönüşmək üzrə! ABŞ-ın hesaba qatmadığı ‘savaş hazırlığı’ kimi tatbikat” başlığı ilə təqdim etdiyi məlumatlar, bölgədəki hərbi hərəkətliliyin hansı miqyasda olduğunu aydın şəkildə nümayiş etdirir. İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu (İİKK) tərəfindən idarə olunan bu təlimlər, müasir döyüş texnologiyalarının, o cümlədən pilotsuz uçuş aparatlarının və raket sistemlərinin sınaqdan keçirilməsi ilə müşayiət olunur. Bir çox beynəlxalq müşahidəçi bu fəaliyyətləri sadəcə rutin təlim deyil, real “müharibə ssenariləri” üzərində qurulmuş bir hazırlıq mərhələsi kimi qiymətləndirir. Tehran bu addımı ilə hərbi potensialının ən yüksək səviyyədə olduğunu və istənilən xarici müdaxiləyə dərhal cavab verəcəyini göstərməyə çalışır.
Hürmüz Boğazının Bağlanması Təhdidi və Qlobal İqtisadiyyat
Anadolu Agentliyinin yaydığı məlumata görə, İranın yüksək rütbəli hərbi komandirləri təlimlər zamanı beynəlxalq enerji bazarını sarsıda biləcək bəyanatlar veriblər. “Əgər ali rəhbərlik qərar verərsə, Hürmüz Boğazını bağlamağa tam hazırıq” ifadəsi, qlobal enerji təhlükəsizliyi üçün ciddi siqnaldır. Investing.com Türkiye xəbər verir ki, İran hərbi qüvvələri boğazın 24 saat fasiləsiz nəzarət altında olduğunu və bölgədəki hər bir xarici gəmi hərəkətinin yaxından izlənildiyini xüsusi vurğulayıblar. Hürmüz Boğazı dünya neft tədarükünün təxminən üçdə birinin keçdiyi bir nöqtə olduğu üçün, bura tətbiq ediləcək hər hansı bir blokada neft qiymətlərinin kəskin artmasına və qlobal iqtisadi böhrana səbəb ola bilər.
ABŞ-İran Münasibətlərindəki Tarixi Qarşıdurma
Vaşinqton və Tehran arasındakı gərginliyin kökləri dərindir, lakin son illərdə ABŞ-ın nüvə sazişindən (JCPOA) birtərəfli qaydada çıxması və İrana qarşı tətbiq edilən ağır iqtisadi sanksiyalar vəziyyəti daha da pisləşdirib. BloombergHT-nin “İrandan Hürmüz Boğazında tatbikat” xəbəri bölgədəki gərginliyin yeni bir mərhələyə qədəm qoyduğunu təsdiqləyir. İranın bu hərbi aktivliyi, ABŞ-ın Körfəzdəki hərbi varlığına qarşı bir “müqavimət” nümayişi kimi də yozulur. Tehran öz hərbi gücünü nümayiş etdirməklə, diplomatik masada əlini gücləndirməyə və sanksiyaların yaratdığı təzyiqi hərbi rıçaqlarla tarazlamağa çalışır.
Bölgədəki Kövrək Sülh və Eskalasiya Riski
Nəticə olaraq, Fars Körfəzi və Hürmüz Boğazında cərəyan edən son hadisələr bölgədəki onsuz da kövrək olan sülh mühitini ciddi risk altına atır. Hərbi təlimlərin intensivləşməsi və qarşılıqlı sərt bəyanatlar, tərəflər arasında yanlış anlaşılma və ya qəfil hərbi toqquşma ehtimalını artırır. Beynəlxalq birlik, xüsusilə də böyük güclər, gərginliyin azaldılması və tərəflərin dialoqa qaytarılması üçün diplomatik səylərini sürətləndirməlidir. Əks halda, bu strateji su yolunda baş verə biləcək hər hansı bir eskalasiya təkcə regional deyil, həm də qlobal miqyasda geri dönülməz fəsadlara yol aça bilər.
