Cenevrə Diplomatiyası: Qlobal Təhlükəsizlik Üçün Kritik Mərhələ
Dünya siyasətinin diqqət mərkəzində olan Cenevrə şəhəri, son günlərdə beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturasının taleyini müəyyən edən ən mühüm diplomatik mərkəzə çevrilib. Ukrayna, Rusiya və ABŞ nümayəndə heyətlərinin iştirakı ilə reallaşan yüksək səviyyəli görüşlər seriyası, Avropada onilliklər ərzində müşahidə olunmayan hərbi gərginliyin azaldılması məqsədini daşıyırdı. Bu danışıqlar sadəcə regional münaqişənin həlli deyil, həm də soyuq müharibədən sonra formalaşmış dünya düzəninin yenidən nəzərdən keçirilməsi cəhdi kimi qiymətləndirilir. Danışıqlar masasında oturan tərəflərin hər bir addımı qlobal bazarlara, beynəlxalq münasibətlərə və gələcək sülh perspektivlərinə birbaşa təsir göstərmək gücündədir.
Müzakirələrin Çoxşaxəli Formatı və Təmsilçilik
Cenevrədə aparılan diplomatik marafon bir neçə fərqli platformada reallaşdırıldı. İlk növbədə, ABŞ və Rusiya arasında strateji sabitlik üzrə ikitərəfli dialoq baş tutdu. Burada ABŞ tərəfini Dövlət katibinin müavini Vendi Şerman, Rusiya tərəfini isə xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov təmsil edirdi. Daha sonra proses NATO-Rusiya Şurası çərçivəsində Brüsselə köçdü və nəhayət Vyanada ATƏT formatında davam etdirildi. Ukrayna bu prosesdə birbaşa iştirak etməsə də, ABŞ və Avropa müttəfiqləri ilə intensiv koordinasiya saxlayaraq öz suveren maraqlarını müdafiə etdi. Əsas müzakirə predmeti Rusiyanın Ukrayna sərhədləri boyunca cəmləşdirdiyi nəhəng hərbi qüvvələr və Kremlin irəli sürdüyü “təhlükəsizlik zəmanətləri” paketi idi.
Münaqişənin Tarixi Konteksti və Gərginliyin Səbəbləri
Mövcud böhranın kökləri 2014-cü ildə Krımın qanunsuz ilhaqı və Ukraynanın şərqindəki Donbas bölgəsində başlayan silahlı münaqişələrə dayanır. Son bir neçə ayda Rusiyanın sərhədə on minlərlə hərbi qulluqçu və ağır texnika yerləşdirməsi Qərb paytaxtlarında ciddi “işğal” qorxusu yaradıb. Rusiya tərəfi isə bu hərəkətlərin öz ərazisindəki suveren hüququ olduğunu bildirərək, NATO-nun şərqə doğru genişlənməsini özü üçün ekzistensial təhlükə hesab etdiyini bəyan edir. Moskva açıq şəkildə tələb edir ki, Ukrayna və Gürcüstan heç vaxt Alyansa üzv qəbul edilməsin və 1997-ci ildən sonra NATO-ya daxil olan ölkələrdəki hərbi infrastruktur sökülsün.
Tərəflərin “Qırmızı Xətləri” və Qarşılıqlı Tələblər
Danışıqlar zamanı tərəflər arasında kəskin fikir ayrılıqları bir daha özünü büruzə verdi. ABŞ və NATO rəsmiləri bəyan etdilər ki, Alyansın “açıq qapı” siyasəti müzakirə mövzusu ola bilməz və hər bir suveren dövlət öz təhlükəsizlik alyansını seçmək hüququna malikdir. Vaşinqton vurğuladı ki, əgər Rusiya Ukraynaya qarşı hər hansı hərbi təcavüzə yol verərsə, bu, Moskva üçün görünməmiş iqtisadi sanksiyalar və diplomatik təcridlə nəticələnəcək. Bununla belə, tərəflər orta mənzilli raketlərin yerləşdirilməsi və hərbi təlimlərin şəffaflığı kimi sahələrdə müəyyən kompromislərin mümkünlüyünü istisna etmədilər.
Diplomatik Gələcək: Nəticələr və Perspektivlər
Cenevrə görüşləri hər hansı tarixi sazişin imzalanması ilə nəticələnməsə də, ən azından tərəflərin bir-birinin mövqeyini daha dərindən anlamasına şərait yaratdı. Diplomatik kanalların açıq qalması müharibə riskini tam aradan qaldırmasa da, eskalasiyanın qarşısını almaq üçün mühüm bir alətdir. Rusiya nümayəndə heyəti danışıqların “mənasız” qalmaması üçün konkret nəticələr gözlədiyini bildirsə də, Qərb tərəfi səbirli diplomatiyanın tərəfdarı olduğunu nümayiş etdirir. Hazırda dünya ictimaiyyəti növbəti addımların nə olacağını və bu gərginliyin böyük bir hərbi toqquşmaya, yoxsa yeni bir silahlara nəzarət rejiminə gətirib çıxaracağını maraqla izləyir.
Related Photos
