ABŞ-ın Qətiyyətli Mövqeyi və İranın Nüvə Ambisiyaları
Amerika Birləşmiş Ştatları, İranın nüvə silahı əldə etməsinə heç bir halda icazə verməyəcəyini beynəlxalq müstəvidə ən yüksək səviyyədə bir daha təsdiqləyib. Yüksək rütbəli ABŞ rəsmisi Vensin son çıxışı, Vaşinqtonun Tehranın nüvə proqramına dair narahatlıqlarının artıq kritik həddə çatdığını nümayiş etdirir. Bu bəyanat, sadəcə diplomatik bir xəbərdarlıq deyil, həm də regionun təhlükəsizlik arxitekturasında yeni və daha sərt bir mərhələnin başlanğıcı kimi qəbul edilir. Vaşinqtonun bu məsələdə “qırmızı xətt” çəkməsi, İranın hərbi nüvə potensialı qazanmasının qarşısını almaq üçün bütün imkanların səfərbər olunacağını göstərir.
Diplomatik və Hərbi Seçimlər Masadadır
Vensin açıqlamalarında diqqət çəkən ən mühüm məqamlardan biri, Birləşmiş Ştatların bu hədəfə çatmaq üçün bütün lazımi addımları atmağa hazır olmasıdır. “Bütün lazımi addımlar” ifadəsi həm iqtisadi sanksiyaların sərtləşdirilməsini, həm diplomatik təzyiqlərin artırılmasını, həm də ehtiyac yaranarsa, hərbi variantların masada olduğunu ehtiva edir. Açıqlamada İranın nüvə fəaliyyətlərinin beynəlxalq nəzarətdən yayınması və şəffaflığın minimuma enməsi xüsusi vurğulanıb. Bu şəraitdə Vaşinqton, Tehranın uranı zənginləşdirmə səviyyəsini silah istehsalı üçün lazım olan həddə çatdırmasını milli təhlükəsizliyə birbaşa təhdid kimi qiymətləndirir.
Nüvə Razılaşmasından Sonrakı Gərginlik və Tarixi Kontekst
İranın nüvə proqramı onilliklərdir ki, qlobal siyasətin ən mürəkkəb düyünlərindən biri hesab olunur. 2015-ci ildə imzalanmış Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planı (JCPOA) bu problemi həll etmək üçün böyük bir addım olsa da, 2018-ci ildə ABŞ-ın bu razılaşmadan birtərəfli qaydada çıxması və “maksimum təzyiq” siyasətinə keçməsi vəziyyəti kəskinləşdirib. İran buna cavab olaraq öz öhdəliklərini dondurub və uranın zənginləşdirilməsini görünməmiş səviyyəyə qaldırıb. Hazırda Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) monitorinq imkanlarının məhdudlaşması, Qərb paytaxtlarında İranın gizli şəkildə nüvə başlığı hazırlama ehtimalı ilə bağlı şübhələri daha da artırıb.
Texniki Hədlər və Regional Təhlükəsizlik Riskləri
Mütəxəssislərin və MAQATE-nin hesabatlarına görə, İran artıq uranı 60% səviyyəsində zənginləşdirməyə nail olub. Nüvə silahı üçün tələb olunan 90%-lik həddə çatmaq artıq yalnız texniki zaman məsələsi kimi görünür. Bu inkişaf, xüsusilə İsrail və Körfəz ölkələri üçün ekzistensial bir təhdid yaradır. İsrail rəhbərliyi dəfələrlə bəyan edib ki, İranın nüvə dövlətinə çevrilməsinə seyirci qalmayacaq. ABŞ-ın bu son bəyanatı həm də regiondakı müttəfiqlərinə verilən bir təminat mesajıdır. Vaşinqton öz müttəfiqlərini qorumaq və regionda nüvə silahlanması yarışının qarşısını almaq üçün liderlik rolunu davam etdirəcəyini bildirir.
Gələcək Perspektivlər: Diplomatiya yoxsa Münaqişə?
ABŞ-ın qəti mövqeyi göstərir ki, status-kvo artıq qəbul edilə bilməz. Vaşinqton hələ də diplomatiyaya qapı açsa da, İranın konkret addımlar atmasını tələb edir. Tehranın bu xəbərdarlıqlara reaksiyası, yaxın aylarda Yaxın Şərqdəki gərginliyin dinamikasını müəyyən edəcək. Ya tərəflər yeni bir çərçivə sazişi üzərində razılığa gələcək, ya da qarşıdurma riski qaçılmaz olacaq. Atom silahının yayılmaması prinsipi beynəlxalq nizamın təməl daşıdır və ABŞ-ın bu məsələdə geri addım atmayacağı aydın görünür. Tehranın strateji seçimi həm öz iqtisadiyyatının gələcəyini, həm də regionun uzunmüddətli sabitliyini həll edəcək.