Dünyada milyonlarla insanı narahat edən Alzheimer xəstəliyi ilə mübarizədə yeni və ümidverici bir mərhələyə qədəm qoyulub. Son illərdə aparılan genişmiqyaslı elmi araşdırmalar göstərir ki, bu ağır xəstəlikdən qorunmaq üçün bahalı dərmanlardan daha çox, gündəlik həyat tərzimizdə edəcəyimiz kiçik dəyişikliklər həlledici rol oynayır. Yeni elmi nəticələrə əsasən, bəzi sadə və mütəmadi vərdişlər insanlarda yaddaş itkisinə səbəb olan bu xəstəliyin yaranma riskini 38%-ə qədər azalda bilər. Bu sensasiyalı tapıntılar ScienceAlert, The Guardian və ScienceDaily kimi nüfuzlu elmi platformalarda geniş müzakirə mövzusuna çevrilib.
İntellektual Fəaliyyətin Beyin Sağlamlığına Təsiri
Aparılan tədqiqatların ən diqqətçəkən tərəfi odur ki, insanların intellektual fəaliyyətlə məşğul olması beyin hüceyrələri arasında yeni sinir əlaqələrinin yaranmasına birbaşa təsir göstərir. Tədqiqatçıların gəldiyi nəticəyə görə, mütəmadi olaraq mütaliə etmək, gündəlik tutmaq və ya müxtəlif mövzularda yazılar yazmaq demensiya (ağıl zəifliyi) riskini demək olar ki, 40% aşağı salır. Bu, beynin daim “məşq” etdirilməsinin onun yaşlanma prosesini ləngitdiyini və idrak funksiyalarını daha uzun müddət kəskin saxladığını sübut edir. Elmi dildə “koqnitiv ehtiyat” adlanan bu fenomen, beynin zədələnmələrə qarşı daha dözümlü olmasına şərait yaradır.
Beynin stimullaşdırılması təkcə məlumat toplamaq deyil, həm də onu emal etmək qabiliyyətini artırır. Məsələn, oxunan kitabın müzakirəsi və ya mürəkkəb bir mövzunun təhlil edilməsi sinir hüceyrələrinin regenerasiyasına kömək edir. Bu cür fəaliyyətlər yaşlılıq dövründə qarşılaşılan yaddaş problemlərinin qarşısını almaq üçün ən təbii və effektiv qalxan rolunu oynayır.
Qısamüddətli Təlimlərlə Uzunmüddətli Müdafiə
Tədqiqatçılar beyin məşqlərinin effektivliyini kəmiyyət göstəriciləri ilə də əsaslandırıblar. İddia olunur ki, cəmi beş həftə davam edən intensiv beyin təlimi proqramları insanı 20 ilə qədər demensiyadan qoruya bilər. Bu proqramlar çərçivəsində tətbiq edilən strateji oyunlar, sürətli düşünmə tapşırıqları və yaddaş testləri beynin plastikliyini artırır. Tapmacalar həll etmək, yeni bir xarici dil öyrənmək və ya musiqi alətində ifa etməyə başlamaq kimi fəaliyyətlər sinir sistemini daim oyaq saxlayır.
Bu cür “zehni gimnastika” yaşlanma ilə əlaqədar olaraq neyronların itirilməsinə qarşı bir növ sığorta təşkil edir. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, beynin müxtəlif nahiyələrini işə salan yeni bacarıqların öyrənilməsi neyron əlaqələrini möhkəmləndirir və idrak qabiliyyətinin zəifləməsinə qarşı güclü müqavimət formalaşdırır.
Alzheimer Xəstəliyi və Profilaktikanın Gücü
Alzheimer xəstəliyi, adətən yaşlı nəsil arasında müşahidə olunan və yaddaşın, düşünmə qabiliyyətinin, eləcə də davranış normalarının tədricən pisləşməsi ilə müşayiət olunan irəliləyən bir xəstəlikdir. Hazırda dünyada bu xəstəliyin tam müalicəsi mövcud deyil, bu da profilaktik tədbirlərin əhəmiyyətini on qat artırır. Xəstəliyin ilk əlamətləri özünü büruzə verməzdən illər əvvəl beyində müəyyən dəyişikliklər başlayır. Məhz bu səbəbdən erkən yaşlardan etibarən zehni aktivliyi qorumaq gələcək sağlamlıq üçün ən böyük investisiyadır.
Əvvəlki araşdırmalarda vurğulanan fiziki aktivlik, düzgün qidalanma və keyfiyyətli yuxu rejimi ilə yanaşı, intellektual stimullaşdırma artıq bu mübarizənin mərkəzi sütunlarından biri hesab olunur. Elm adamları hesab edir ki, sosial əlaqələrin güclü olması və cəmiyyət içində aktiv fəaliyyət də beynin qocalmasını ləngidən amillər sırasındadır.
Gələcəyə Baxış: Sadə Vərdişlərin Böyük Nəticələri
Yekun olaraq, bu genişmiqyaslı tədqiqatlar göstərir ki, Alzheimer riskini azaltmaq üçün hər hansı bir möcüzəvi vasitəyə ehtiyac yoxdur. Gündəlik həyatımızda yer ayıracağımız 15-20 dəqiqəlik mütaliə, bir neçə səhifəlik qeydlər və ya həll edilən bir krossvord gələcəkdə həyat keyfiyyətimizi köklü şəkildə dəyişə bilər. Beyin sağlamlığına qoyulan hər bir sərmayə, yaşından asılı olmayaraq hər kəs üçün əlçatan və olduqca təsirlidir. Bu kəşflər bizə bir daha xatırladır ki, sağlam gələcək bu gün formalaşdırdığımız vərdişlərdən asılıdır.
Related Photos
