Cenevrə şəhəri son günlərdə dünya diplomatiyasının əsas mərkəzinə çevrilərək, qlobal təhlükəsizlik arxitekturasını müəyyən edən mühüm müzakirələrə ev sahibliyi edir. Vaşinqtonun xarici siyasət prioritetlərinin başında duran iki mürəkkəb məsələ — İranın nüvə proqramı və Ukrayna ətrafında yaranmış gərginlik — diplomatik masada eyni vaxtda yer alıb. Diplomatik fəaliyyətlərlə dolu fırtınalı bir günün ardınca, bir sıra vacib görüşlər baş tutub ki, bu da regional və qlobal sabitlik üçün həlledici nəticələr vəd edir.
İranla Nüvə Danışıqları: Yeni Ümidlər və Prinsiplər
ABŞ və İran nümayəndə heyətləri arasında keçirilən nüvə danışıqlarının ikinci raundu beynəlxalq ictimaiyyətin diqqət mərkəzindədir. İranın Xarici İşlər Naziri Hüseyn Əmirabdollahianın verdiyi bəyanatlara əsasən, tərəflər uzunmüddətli gərginlikdən sonra “əsas prinsiplər” və gələcək fəaliyyət üçün “yol göstərən prinsiplər” barədə ilkin razılığa gəliblər. Bu irəliləyiş, 2015-ci ildə imzalanmış Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planını (JCPOA) yenidən canlandırmaq üçün atılan ən ciddi addımlardan biri kimi qiymətləndirilir. Axios və Al Jazeera kimi nüfuzlu media qurumları, İran tərəfinin əsas texniki və siyasi məsələlərdə ortaq məxrəcə gəlməyə yaxın olduğunu iddia edir.
Xatırladaq ki, bu proses 2018-ci ildə ABŞ-ın sabiq prezidenti Donald Trampın birtərəfli qaydada sazişdən çıxması və İrana qarşı “maksimum təzyiq” siyasəti çərçivəsində ağır sanksiyalar tətbiq etməsindən sonra dalana dirənmişdi. Rəsmi Tehran buna cavab olaraq uranın zənginləşdirilməsi səviyyəsini artırmış və beynəlxalq nəzarətçilərin fəaliyyətini məhdudlaşdırmışdı. Hazırda Co Bayden administrasiyası diplomatik kanalları bərpa edərək, İranın nüvə silahı əldə etmə ehtimalını tamamilə aradan qaldırmağa çalışır. New York Times qeyd edir ki, hər iki tərəf artan eskalasiya riskini dərk edərək, masada qalmağa daha çox meyillidir.
Ukrayna Məsələsi və Regional Təhlükəsizlik Təhdidləri
Cenevrədəki diplomatik trafik yalnız İranla məhdudlaşmayıb. Eyni zamanda, ABŞ diplomatları Şərqi Avropada artan hərbi gərginliyi, xüsusilə Ukrayna sərhədi yaxınlığında Rusiya qoşunlarının cəmləşməsini müzakirə ediblər. Vaşinqton Ukraynanın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qətiyyətlə dəstəklədiyini bəyan edərək, Kremlin hərəkətlərini “regional sabitliyə birbaşa təhdid” kimi xarakterizə edib. CNN bu günü “fırtınalı diplomatiya günü” adlandıraraq, ABŞ-ın eyni anda iki böyük böhranı idarə etmək məcburiyyətində qaldığını vurğulayıb.
Rusiya tərəfi NATO-nun şərqə doğru genişlənməyəcəyinə dair təhlükəsizlik zəmanətləri tələb edərkən, Qərb ölkələri hər hansı bir hərbi müdaxilənin ağır iqtisadi və siyasi nəticələr doğuracağı ilə bağlı xəbərdarlıq edir. Cenevrə görüşləri bu gərginliyi azaltmaq və tərəflər arasında dialoq mühitini qorumaq üçün bir platforma rolunu oynayır. Diplomatlar hərbi eskalasiyanın qarşısını almaq üçün siyasi həll yollarının hələ də tükənmədiyini bildirirlər.
Mövcud Maneələr və Gələcək Perspektivlər
İrəliləyiş iddialarına baxmayaraq, hər iki məsələdə yekun nəticəyə nail olmaq üçün ciddi maneələr qalmaqdadır. İranla bağlı sazişdə sanksiyaların ləğvi ardıcıllığı, nüvə fəaliyyətlərinin beynəlxalq verifikasiya mexanizmləri ilə yoxlanılması və Tehranın əldə etdiyi yeni texnoloji imkanların necə məhdudlaşdırılacağı sual altındadır. Ukrayna məsələsində isə tərəflərin qarşılıqlı etimadı demək olar ki, minimum səviyyədədir və diplomatik manevrlər üçün sahə getdikcə daralır.
Yekun olaraq, Cenevrədəki bu “fırtınalı” gün ABŞ-ın qlobal liderlik rolunu və beynəlxalq böhranları həll etmək əzmini nümayiş etdirir. Elan edilmiş prinsiplər ümidverici olsa da, bu prosesin uzunmüddətli və mürəkkəb bir yol olduğu aydındır. Yaxın həftələrdə atılacaq addımlar həm Yaxın Şərqdə, həm də Avropada illərlə davam edəcək yeni bir düzənin əsasını qoya bilər.
Related Photos
