Son illərdə bütün dünyada təhsil sistemləri ciddi transformasiyalardan keçir. Xüsusilə COVID-19 pandemiyasının yaratdığı məcburi təcrübə, distant təhsilin zəruriliyini və imkanlarını bir daha göz önünə sərmişdir. Azərbaycanda da bu mövzu aktuallığını qoruyur və “Mərkəzdən idarə olunan dərslər” konsepsiyası çərçivəsində ölkənin distant təhsilə hazır olub-olmadığı geniş müzakirə olunur. Bu araşdırma, Azərbaycanın distant təhsilə keçid potensialını, qarşıda duran çağırışları və açılan yeni imkanları dərindən təhlil edir.
Distant təhsilin əsas fəlsəfəsi, coğrafi məsafə və zaman məhdudiyyətlərini aradan qaldıraraq təhsilə bərabər çıxış imkanları yaratmaqdır. Azərbaycan üçün bu, xüsusilə regionlarda yaşayan tələbələr, fiziki məhdudiyyətli şəxslər və işləyən gənclər üçün əvəzedilməz bir fürsətdir. Lakin bu sistemin uğurlu tətbiqi bir sıra fundamental amillərə əsaslanır. Təhsilin əlçatanlığının artırılması həm də sosial ədalətin təmin olunması deməkdir, çünki bu model ucqar kəndlərdəki şagirdlərin paytaxtdakı ən yaxşı resurslara çıxışını mümkün edir.
Pandemiya Təcrübəsi və Yeni Strategiyalar
Pandemiya dövründə Azərbaycanın təhsil sistemi distant təhsilin ilkin sınağından keçdi. Bu təcrübə həm müsbət, həm də mənfi tərəfləri ilə yadda qaldı. Müəllimlərin və şagirdlərin yeni texnologiyalara sürətli adaptasiyası diqqətəlayiq olsa da, internetə çıxış, texniki avadanlıqların çatışmazlığı, müəllimlərin distant tədris metodologiyaları üzrə təlimləndirilməsi və təhsilin keyfiyyətinin qorunması kimi ciddi problemlər üzə çıxdı. “Mərkəzdən idarə olunan dərslər” konsepsiyası məhz bu problemləri sistemli şəkildə həll etmək məqsədi daşıyır. Bu yanaşma, vahid tədris proqramlarının, standart qiymətləndirmə mexanizmlərinin və mərkəzləşdirilmiş rəqəmsal platformaların yaradılmasını nəzərdə tutur ki, bu da təhsilin bütün ölkə üzrə keyfiyyətini təmin etməyə xidmət edə bilər.
Mərkəzləşdirilmiş idarəetmə sayəsində dərslərin məzmunu yüksək ixtisaslı mütəxəssislər tərəfindən hazırlanır və vahid portal vasitəsilə yayılır. Bu, təkcə resursların qənaətinə deyil, həm də ölkənin ən ucqar nöqtəsində təhsil alan şagirdin keyfiyyətli material əldə etməsinə təminat verir. Lakin bu prosesdə hər bir bölgənin internet sürəti və texniki təminatı arasındakı fərqlərin aradan qaldırılması ən böyük prioritet olmalıdır.
İdarəetmədə Çətinliklər və Müəllim Hazırlığı
Lakin mərkəzləşmiş idarəetmənin də öz çətinlikləri var. Hər regionun, hər məktəbin və hər şagirdin fərdi ehtiyaclarını nəzərə almayan “bir ölçü hamıya uyğun” yanaşması bəzən effektivsizliyə səbəb ola bilər. Distant təhsil müəllimlərdən yeni bacarıqlar – rəqəmsal savadlılıq, virtual sinif otaqlarının idarə edilməsi, interaktiv məzmunun hazırlanması – tələb edir. Bu baxımdan, müəllimlərin davamlı peşəkar inkişafı prioritet məsələ olaraq qalır. Eyni zamanda, şagirdlərin motivasiyasını qorumaq, virtual mühitdə effektiv ünsiyyəti təmin etmək və onların psixoloji sağlamlığını diqqətdə saxlamaq üçün innovativ metodlar və dəstək proqramları vacibdir.
Virtual mühitdə şagirdlərin diqqətini cəlb etmək ənənəvi siniflərdən daha çətindir. Bu səbəbdən, dərslər oyunlaşdırma (gamification) elementləri, interaktiv testlər və video çarxlarla zənginləşdirilməlidir. Müəllimlər artıq yalnız məlumat ötürən deyil, həm də rəqəmsal mühitdə prosesi idarə edən fasilitator rolunu oynamalıdırlar.
İnfrastrukturun Təkmilləşdirilməsi və Hüquqi Baza
Azərbaycanın distant təhsilə tam hazır olması üçün genişmiqyaslı infrastruktur layihələrinə, yüksəksürətli internetə çıxışın hər kəs üçün əlçatan olmasına, müəllim kadrlarının yenidən hazırlanmasına və müasir rəqəmsal tədris platformalarının inkişafına investisiyalar qoyulmalıdır. Həmçinin, distant təhsilin hüquqi bazasının təkmilləşdirilməsi, distant diplomların tanınması və keyfiyyətə nəzarət mexanizmlərinin möhkəmləndirilməsi də zəruridir. Xüsusi qanunvericilik aktları distant təhsilin hüquqi statusunu tam müəyyənləşdirməli və bu yolla əldə edilən dərəcələrin əmək bazarında rəqabətqabiliyyətli olmasını təmin etməlidir.
Eyni zamanda, bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi, qabaqcıl ölkələrin təcrübəsinin yerli şəraitə uyğunlaşdırılması böyük əhəmiyyət kəsb edir. Rəqəmsal kitabxanaların yaradılması, onlayn laboratoriya simulyasiyaları və virtual reallıq (VR) texnologiyalarının təhsilə inteqrasiyası gələcəyin əsas hədəfləri sırasındadır.
Strateji Nəticə və Gələcək Perspektivlər
Nəticə etibarilə, Azərbaycanın distant təhsilə keçid potensialı böyükdür, lakin bu, kompleks və çoxşaxəli bir prosesdir. “Mərkəzdən idarə olunan dərslər” konsepsiyası bu prosesi sistemləşdirmək üçün bir baza təmin etsə də, real uğur texnoloji inkişaf, insan resurslarına investisiya, pedaqoji yanaşmaların yenilənməsi və bütün maraqlı tərəflər – dövlət, təhsil müəssisələri, müəllimlər, valideynlər və şagirdlər – arasında sıx əməkdaşlıqdan asılı olacaq. Distant təhsil Azərbaycanda sadəcə fövqəladə hallar üçün bir həll deyil, həm də gələcək təhsil sisteminin ayrılmaz tərkib hissəsi kimi strateji əhəmiyyət daşıyır.
Gələcəkdə hibrid təhsil modelinin — yəni ənənəvi təhsilin canlılığı ilə rəqəmsal dünyanın çevikliyinin birləşməsinin — daha geniş yayılacağı gözlənilir. Bu keçid təkcə texnoloji bir yenilik deyil, həm də təhsil mədəniyyətinin kökündən dəyişməsi deməkdir. Azərbaycan bu yolda atdığı addımlarla rəqəmsal əsrin tələblərinə cavab verən yeni nəsil vətəndaşlar yetişdirmək potensialına malikdir.
Related Photos
