Android Cihazlarında Yeni Təhlükə: Fabrik Səviyyəsində Yoluxma
Müasir rəqəmsal dövrdə kiber-təhlükəsizlik məsələləri artıq sadəcə fərdi istifadəçilərin deyil, həm də texnologiya nəhənglərinin əsas diqqət mərkəzinə çevrilib. Son günlərdə dünyaca məşhur antivirus tədqiqat mərkəzi olan “Kaspersky Laboratoriyası” tərəfindən yayımlanan hesabat mobil texnologiya sektorunda şok effekti yaradıb. Araşdırmalar nəticəsində 13 000-dən çox yeni Android smartfonunda hələ istifadəyə verilməmişdən əvvəl zərərli proqram təminatının mövcudluğu təsdiqlənib. Bu hal kiber-cinayətkarlığın yeni və daha təhlükəli bir mərhələyə qədəm qoyduğunu sübut edir.
Aşkar edilmiş bu kütləvi yoluxma faktı mobil cihaz təhlükəsizliyi ilə bağlı mövcud olan bütün stereotipləri alt-üst edir. Adətən virusların internetdən endirilən saxta tətbiqlər vasitəsilə yayıldığı düşünülsə də, bu hadisədə zərərli kodlar cihazlara istehsalat prosesində, yəni hələ zavoddan çıxmamışdan əvvəl inteqrasiya edilib. Bu, qlobal təchizat zəncirindəki ciddi boşluqların göstəricisidir və istifadəçilərin tamamilə yeni, “təmiz” hesab etdikləri cihazların belə təhlükə mənbəyi ola biləcəyini ortaya qoyur.
Təchizat Zənciri Təhlükəsizliyi və Gizli Risk Faktoru
“Kaspersky” mütəxəssislərinin əldə etdiyi məlumatlara əsasən, virusun əsas məqsədi olduqca geniş spektrli kiber-hücumları həyata keçirməkdir. Bura ilk növbədə istifadəçinin şəxsi məlumatlarının, o cümlədən şifrələrin, mesajların və yerləşmə koordinatlarının gizli şəkildə kənar serverlərə ötürülməsi daxildir. Bundan əlavə, zərərli proqram cihazın resurslarını (prosessor və yaddaş) istismar edərək arxa fonda reklam fırıldaqçılığı ilə məşğul olur ki, bu da həm cihazın sürətini azaldır, həm də batareya ömrünü kəskin şəkildə qısaldır.
İstehsal zamanı yüklənən bu növ viruslar əməliyyat sisteminin dərin qatlarına yerləşdiyi üçün onları adi üsullarla silmək demək olar ki, qeyri-mümkündür. Bu vəziyyət xüsusilə az tanınan və ucuz smartfon istehsalçıları arasında daha çox rast gəlinir. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, kiber-cinayətkarlar proqram təminatı hazırlayan vasitəçi şirkətlərin serverlərinə sızaraq, zərərli kodu orijinal proqram yeniləmələrinə və ya proqram təminatına (firmware) əlavə etməyə nail olublar.
Google-dan Kritik Xəbərdarlıq: Bir Milyard Cihaz Təhlükədədir
Bu xəbərlərlə paralel olaraq, texnologiya nəhəngi “Google” da milyonlarla istifadəçini narahat edəcək bir bəyanatla çıxış edib. Şirkətin hesabatına görə, köhnə Android versiyaları ilə işləyən cihazlar hazırda kiber-hücumların əsas hədəfidir. “SecurityLab.ru” və “BB.LV” kimi nüfuzlu texnologiya portalları qeyd edir ki, 2021-ci ilə qədər istehsal edilmiş və ya Android 16-dan aşağı versiyalarda qalan smartfonlar artıq müasir müdafiə standartlarına cavab vermir. Bu kateqoriyaya daxil olan bir milyarddan çox cihaz faktiki olaraq kiber-cinayətkarlar üçün açıq qapı rolunu oynayır.
Google-un bu cihazları “atılmalı” və ya “təhlükəli” kateqoriyasına daxil etməsinin əsas səbəbi proqram təminatı dəstəyinin dayandırılmasıdır. Təhlükəsizlik yamaları və yeniləmələri almayan telefonlar, yeni yaranan virus növlərinə qarşı tamamilə müdafiəsiz qalır. Bu boşluqlar hakerlərə istifadəçinin bank hesablarına daxil olmaq, şəxsi fotoları ələ keçirmək və hətta cihazı tamamilə uzaqdan idarə etmək imkanı verir. “Vietnam.vn” mənbələri də vurğulayır ki, köhnə cihazlarda istifadə olunan şifrələmə protokolları müasir sındırma metodları qarşısında çox zəifdir.
İstifadəçilər Üçün Təhlükəsizlik Tədbirləri: Nə Etməli?
Mövcud vəziyyəti nəzərə alaraq, kiber-təhlükəsizlik ekspertləri istifadəçilərə bir neçə vacib addımı atmağı tövsiyə edirlər. İlk növbədə, cihazınızın əməliyyat sisteminin ən son versiyada olduğundan əmin olmalısınız. Əgər smartfonunuz artıq rəsmi yeniləmələri almırsa, bu, cihazın dəyişdirilməsi vaxtının gəldiyinə dair ciddi bir siqnaldır. Şəxsi məlumatların və maliyyə vəsaitlərinin itirilməsi riski, yeni bir cihaz almaq xərcindən qat-qat böyük ola bilər.
Digər vacib məqam isə tətbiqlərin endirilmə mənbələridir. Yalnız “Google Play Store” kimi rəsmi mağazalardan istifadə edilməli, kənar APK fayllarından qətiyyən çəkinilməlidir. Həmçinin, cihazda mütəmadi olaraq skan edən və real vaxt rejimində qoruma təmin edən lisenziyalı bir antivirus proqramının olması mütləqdir. Naməlum nömrələrdən və ya e-poçt ünvanlarından gələn linklərə daxil olmaq, xüsusilə köhnə cihaz istifadəçiləri üçün “faciəvi” nəticələnə bilər.
Nəticə olaraq, texnologiyanın inkişafı yalnız imkanları deyil, həm də riskləri artırır. “Kaspersky”nin kəşfi göstərir ki, təhlükə artıq qutunun içində, biz cihazı hələ işə salmamışdan mövcud ola bilər. Bu səbəbdən rəqəmsal gigiyena qaydalarına riayət etmək və təhlükəsizlik yeniləmələrinə ciddi yanaşmaq hər bir smartfon istifadəçisinin prioritet vəzifəsinə çevrilməlidir.
Related Photos
