Türkiyənin Elm Dünyasında Böyük İtki: İlber Ortaylı Vəfat Edib
Türkiyənin və türk dünyasının ən parlaq zəkalarından biri, tanınmış tarixçi, yazıçı və ictimai xadim professor İlber Ortaylının vəfatı xəbəri həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq elmi dairələrdə dərin kədər hissi ilə qarşılanıb. Uzun illər ərzində Osmanlı tarixinin ən qaranlıq məqamlarına işıq tutan, özünəməxsus oratorluq bacarığı və dərin intellekti ilə milyonlarla insanın sevgisini qazanan Ortaylının gedişi bir dövrün sonu kimi qiymətləndirilir. Onun vəfatı təkcə akademik camiədə deyil, həm də sənət, siyasət və geniş xalq kütlələri arasında böyük rezonans doğurub.
İlber Ortaylı sadəcə bir elm adamı deyil, həm də cəmiyyətin tarixi yaddaşını formalaşdıran bir mürşid hesab olunurdu. Onun televiziya proqramlarında, konfranslarda və kitablarında səsləndirdiyi fikirlər gənc nəsillər üçün bir bələdçi rolunu oynayırdı. Vəfat xəbərindən dərhal sonra sosial media platformalarında minlərlə başsağlığı mesajı paylaşılıb, onun Türkiyə mədəniyyətinə və tarixinə verdiyi töhfələr bir daha xatırlanıb.
Dostların Vidası: Murat Bardakçının Xatirələri
Ortaylının vəfatından sonra ən təsirli reaksiyalardan biri onun ən yaxın dostu və məsləkdaşı, məşhur yazıçı Murat Bardakçıdan gəlib. “T24” portalında dərc olunan emosional yazısında Bardakçı, yarım əsrlik dostluqlarının dərinliyindən bəhs edib. “Yarım əsr boyunca davam etmiş dostluğumuzun rəngarəng xatirələri indi dörd bir yanımda rəsmigeçit edirlər…” deyən yazıçı, Ortaylı ilə keçirdiyi saysız-hesabsız günləri, apardıqları elmi mübahisələri və ortaq səyahətlərini dilə gətirib.
Bardakçı bu yazısı ilə oxuculara İlber Ortaylının təkcə ciddi bir alim obrazını deyil, həm də onun zarafatcıl, həyat dolu və rəngarəng şəxsiyyətini təqdim edib. Bu vida yazısı iki böyük ziyalının bir-birinə olan bağlılığını və bir-birini necə tamamladıqlarını göstərən bir sənəd mahiyyətindədir. Oxucular bu səmimi sətirlərdə bir tarixin necə yaşandığına və bir dostluğun necə sınaqlardan keçdiyinə şahidlik ediblər.
Siyasi Müstəvidə Dərin Hüzn və Dövlət Bahçəlinin Mesajı
İlber Ortaylının vəfatı Türkiyənin siyasi rəhbərliyini də hərəkətə gətirib. Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının (MHP) sədri Dövlət Bahçəli, “TRT Haber” kanalı vasitəsilə xalqa çatdırdığı taziye mesajında Ortaylının türk milləti üçün əvəzsiz bir dəyər olduğunu vurğulayıb. Bahçəli, professorun türk tarixini kütlələrə sevdirmək istiqamətindəki fəaliyyətini yüksək qiymətləndirərək, onun akademik ciddiyyəti ilə xalq dilini necə ustalıqla birləşdirdiyini qeyd edib.
Bahçəli öz mesajında İlber Ortaylının boşluğunun doldurulmasının çətin olacağını və onun elmi irsinin dövlət tərəfindən hər zaman uca tutulacağını bildirib. Siyasi görüşlərindən asılı olmayaraq, demək olar ki, bütün partiya liderləri və dövlət rəsmiləri Ortaylının vəfatını böyük bir itki kimi xarakterizə edərək, ailəsinə və türk xalqına başsağlığı veriblər.
Dəfn Yeri Ətrafında Yaranan İctimai Mübahisələr
Vəfat xəbərinin hüzni ilə yanaşı, bəzi mübahisəli məqamlar da gündəmə gəlib. “Yeniçağ Gazetesi”nin yaydığı məlumata görə, Ortaylının tarixi Fatih Camiinin haziresinə (qəbiristanlığına) dəfn edilməsi təklifi bəzi dairələrdə etirazla qarşılanıb. Xüsusilə, sosial mediada “Yeliz” ləqəbi ilə tanınan və AKP-yə yaxınlığı ilə iddia edilən bir şəxsin bu qərarı tənqid etməsi cəmiyyətdə geniş müzakirələrə yol açıb.
Fatih Camii haziresi Osmanlı dövründən bu yana mühüm dövlət xadimlərinin və ziyalıların dəfn edildiyi bir yer olduğu üçün, Ortaylının orada dəfn edilməsi bir çoxları tərəfindən təbii və layiqli bir addım kimi görülüb. Lakin yaranan fikir ayrılıqları, hətta bir alimin vəfatı anında belə cəmiyyətdəki bəzi qütbləşmələrin necə üzə çıxa biləcəyini nümayiş etdirib. Buna baxmayaraq, xalqın böyük əksəriyyəti Ortaylının hər cür hörmətə layiq olduğunu müdafiə edib.
Tarixin “Pavarotti”si: Kütlələrin Sevgisi və Nilgün Cerrahoğlunun Tərifi
“Cumhuriyet” qəzetinin yazarı Nilgün Cerrahoğlu, öz məqaləsində İlber Ortaylını çox maraqlı bir bənzətmə ilə xatırlayıb. O, Ortaylını “İlbercan: Tarixçilərin Pavarottisi” adlandıraraq, onun elm dünyasındakı yerini məşhur opera müğənnisi Luçano Pavarotti ilə müqayisə edib. Cerrahoğluya görə, Pavarotti opera sənətini necə kütlələrə sevdirdisə, İlber Ortaylı da mürəkkəb və bəzən darıxdırıcı görünən tarix elmini eyni şəkildə maraqlı və əlçatan edib.
Onun xarizması, “cahillik” haqqındakı ironik replikaları və ən çətin mövzuları belə bir hekayə kimi danışmaq qabiliyyəti onu bir televiziya fenomeninə çevirmişdi. Cerrahoğlu vurğulayır ki, Ortaylı elmi dildən imtina etmədən, lakin xalqın anlayacağı bir üslubla danışmağı bacaran nadir şəxsiyyətlərdən idi. Bu yanaşma onu təkcə universitet auditoriyalarında deyil, həm də qəhvəxanalarda, gənclərin toplaşdığı məkanlarda ən çox dinlənilən insan etmişdi.
Müzakirələr və Bir Eranın Sonu
“Onedio” kimi müasir media platformaları da bu vəfata fərqli rakursdan yanaşaraq, “Ölünün arxasından danışılır mı?” başlığı altında ictimai rəyi araşdırıblar. Bu, Ortaylının həyatı boyu həm sevildiyini, həm də bəzi fikirlərinə görə tənqid olunduğunu xatırladan bir müzakirə olub. Onun intellektual dominantlığı və cəsarətli çıxışları hər zaman diqqət mərkəzində olub.
İlber Ortaylı, zəngin bilik xəzinəsi və heç vaxt sönməyən öyrətmək eşqi ilə Türkiyənin müasir tarixində silinməz izlər qoyub. Onun gedişi ilə bir çoxları özünü elmi baxımdan “yetim” hiss etsə də, geridə qoyduğu onlarla kitab və minlərlə saatlıq video arxiv onun səsini və düşüncələrini gələcək nəsillərə çatdırmağa davam edəcək. Türkiyə, özünün ən rəngarəng və dərin zəkalı müəllimlərindən birinə vida edir, lakin onun “İlber hoca” irsi əbədi yaşayacaqdır.