Netanyahu-nun İran Rejimi ilə Bağlı Ehtiyatlı Mövqeyi
İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahu, İran xalqının ölkədəki mövcud hakimiyyəti devirib-devirməyəcəyi ilə bağlı yaranmış qeyri-müəyyənliyə toxunaraq, bu məsələdə dəqiq bir proqnoz verməyin çətin olduğunu bildirib. Baş nazir qeyd edib ki, İran xalqı tərəfindən göstərilən müqavimət və azadlıq ruhu təqdirəlayiq olsa da, rejimin repressiv aparatının gücü və daxili sabitliyi qorumaq metodları prosesin nəticəsini dumanlı qoyur. Bu bəyanat, İsrailin İranın daxili işlərinə və oradakı potensial siyasi dəyişikliklərə baxış bucağını əks etdirən mühüm bir diplomatik mesaj kimi qiymətləndirilir.
Netanyahu öz bəyanatında xüsusi olaraq vurğulayıb ki, o, İran xalqının cəsarətinə və onların daha demokratik, azad bir cəmiyyətdə yaşamaq arzusuna dərindən inanır. Lakin bu kütləvi istəklərin yaxın gələcəkdə mütləq bir rejim dəyişikliyi ilə nəticələnəcəyinə dair əlində kifayət qədər sübut yoxdur. Baş nazirin sözlərinə görə, İran daxilindəki sosiopolitik vəziyyət olduqca mürəkkəbdir və xalqın müqavimətinin hansı nöqtədə rejimi sarsıdacağını öncədən görmək mümkün deyil. Bu yanaşma, İsrailin İran siyasətində emosional dəstəkdən daha çox, soyuqqanlı və praqmatik bir analizə üstünlük verdiyini göstərir.
İsrail-İran Münasibətlərində Təhlükəsizlik Faktoru
Bu açıqlama, İsrail və İran arasındakı gərginliyin tarixin ən yüksək hədlərindən birinə çatdığı bir dövrdə səslənib. İsrail hökuməti illərdir ki, İranın nüvə proqramını, uzaqmənzilli raket texnologiyalarını və Yaxın Şərqdəki proksi qüvvələrini öz milli təhlükəsizliyinə qarşı ən böyük ekzistensial təhdid kimi görür. Netanyahu dəfələrlə beynəlxalq platformalarda çıxış edərək, Tehran rejiminin yalnız region üçün deyil, bütün dünya üçün təhlükə mənbəyi olduğunu sübut etməyə çalışıb. İsrail liderləri taktiki olaraq hər zaman İran xalqı ilə hakimiyyət arasında kəskin sərhəd çəkir, xalqa dostluq mesajları göndərərkən, rejimi “terrorun mərkəzi” adlandırırlar.
Son illər ərzində İranın müxtəlif şəhərlərində iqtisadi tənəzzül, korrupsiya və fərdi azadlıqların məhdudlaşdırılmasına qarşı genişmiqyaslı aksiyalar müşahidə olunur. Xüsusilə Məhsa Əmininin ölümündən sonra alovlanan və “Qadın, Həyat, Azadlıq” şüarı ilə simvollaşan etirazlar, rejimin legitimliyini ciddi şəkildə sual altına qoydu. Lakin rəsmi Tehranın bu nümayişləri qan içində yatırması, interneti kəsməsi və kütləvi həbslər həyata keçirməsi, sistemin hələ də yüksək müqavimət gücünə malik olduğunu nümayiş etdirdi. Netanyahu-nun son şərhləri də məhz bu reallıqdan qaynaqlanaraq, rejim dəyişikliyinin yalnız daxili etirazlarla deyil, daha dərin və bəlkə də daha uzunmüddətli faktorlarla bağlı ola biləcəyinə işarə edir.
Beynəlxalq Təzyiq və Gələcək Ssenarilər
Netanyahu-nun bu çıxışı İsrailin İran siyasətində hər hansı bir yumşalma deyil, əksinə, beynəlxalq birliyi daha ayıq-sayıq olmağa çağıran bir addımdır. O, İran xalqının iradəsinə hörmət etsə də, rejimin hələ də hərbi və siyasi baxımdan güclü olduğunu qəbul edir. Bu isə o deməkdir ki, İsrail yaxın gələcəkdə yalnız daxili çevrilişə ümid etmək əvəzinə, hərbi hazırlıqlarını və diplomatik təzyiqlərini artırmağa davam edəcəkdir. İsrail rəhbərliyi hesab edir ki, xarici təzyiqlər daxili narazılıqlarla birləşdikdə rejimin sütunları daha tez sarsıla bilər.
Yekun olaraq, bölgədəki hərbi gərginlik və diplomatik qarşıdurmalar fonunda İranın gələcək taleyi hələ də böyük bir sual işarəsi olaraq qalır. Netanyahu-nun ehtiyatlı optimistliyi göstərir ki, İsrail hadisələrin inkişafını diqqətlə izləyir və hər bir ssenariyə hazır olmağa çalışır. Regionda baş verən hər bir dəyişiklik, istər daxili etirazlar, istərsə də xarici müdaxilələr, yalnız İranın deyil, bütün Yaxın Şərqin geosiyasi mənzərəsini kökündən dəyişmək potensialına malikdir.