Yaxın Şərqdə 11 Günlük Gərginlik: Region Müharibə Oduna Bürünüb
Yaxın Şərq regionu növbəti dəfə genişmiqyaslı münaqişənin pəncəsindədir. ABŞ və İsrailin İranla müharibəsi artıq 11-ci gününə daxil olarkən, gərginlik görünməmiş səviyyəyə çatıb və regionda illərdir qorunub saxlanılan kövrək stabillik ciddi təhdid altındadır. NPR tərəfindən yayımlanan və sürətlə yayılan fotolar İranın müxtəlif şəhərlərində, habelə Yaxın Şərqin digər strateji nöqtələrində müharibənin acı nəticələrini, dağılmış infrastrukturu və insanların sarsıntısını bütün çılpaqlığı ilə göz önünə sərir. CNN-in son hesabatları isə münaqişənin ikinci həftəsinə qədəm qoyduğunu və hərbi əməliyyatların coğrafiyasının genişlənməkdə olduğunu xəbər verir.
AP News-un təhlillərinə görə, mövcud vəziyyətdə müharibənin yaxın zamanda yekunlaşacağına dair heç bir real işarə yoxdur. Həm Amerika Birləşmiş Ştatları, həm də İran öz hərbi mövqelərini möhkəmləndirərək qarşılıqlı təhdidlərin tonunu daha da sərtləşdirirlər. Tərəflər arasında diplomatik həll yoluna dair hər hansı bir dialoq cəhdi və ya sülh əlaməti müşahidə olunmur. Bu diplomatik boşluq beynəlxalq ekspertlər arasında vəziyyətin daha da pisləşəcəyi və nəzarətdən çıxacağı ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradır. Al Jazeera-nın yerli mənbələrinə istinadən verdiyi məlumata görə, ABŞ-İsrail koalisiyasının hava hücumları və artilleriya atəşləri fasiləsiz olaraq 11 gündür davam edir, bu da regiondakı hərbi fəaliyyəti pik həddə çatdırıb.
Münaqişənin Tarixi Kökləri və Strateji Qarşıdurma
Bu münaqişənin kökləri təkcə bugünkü hadisələrlə məhdudlaşmır, onilliklər boyu davam edən geopolitik rəqabətə və Yaxın Şərqin strateji əhəmiyyətinə dayanır. İran və İsrail arasında uzunmüddətli ideoloji və hərbi düşmənçilik, ABŞ-ın İsraillə qırılmaz strateji tərəfdaşlığı və Vaşinqtonun İranın regiondakı artan təsirini məhdudlaşdırmaq istəyi indiki gərginliyin əsas sütunlarını təşkil edir. Keçmişdə baş verən gərginliklər adətən dolayı yolla, kiberhücumlar və ya proksi qruplar vasitəsilə idarə olunsa da, hazırkı vəziyyət tərəflərin birbaşa hərbi qarşıdurmaya girməsi ilə fərqlənir. Bu, regionda köhnə status-kvonun dağılması və tamamilə yeni, daha təhlükəli bir dövrün başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.
New York Times qəzetinin 10 günlük hərbi əməliyyatların gedişatı və bu müddət ərzində tərəflərin taktikalarından öyrənilənlər barədə dərin təhlili, hadisələrin nə qədər kompleks olduğunu göstərir. Təhlildə vurğulanır ki, beynəlxalq ictimaiyyətin narahatlığına səbəb olan ən böyük amil bu münaqişənin regional bir müharibəyə çevrilmə riskidir. Belə bir ssenari təkcə döyüşən tərəflər üçün deyil, həm də qonşu ölkələr və qlobal enerji bazarları üçün fəlakətli ola bilər. Müharibənin davam etməsi mülki əhalinin daha çox əziyyət çəkməsinə, şəhərlərin yaşanmaz hala düşməsinə və humanitar böhranın qarşısıalınmaz dərəcədə dərinləşməsinə yol açır.
Qeyri-müəyyən Gələcək və Beynəlxalq Səylər
Vəziyyətin növbəti mərhələdə necə inkişaf edəcəyi hələ də böyük bir qeyri-müəyyənlik olaraq qalır. Tərəflərin geri addım atmayan sərt mövqeləri və hərbi ritorikanı diplomatiyadan üstün tutmaları, sülh danışıqları üçün lazımi körpülərin qurulmasını demək olar ki, qeyri-mümkün edir. Müxtəlif beynəlxalq təşkilatlar, BMT və bir sıra vasitəçi ölkələr gərginliyin azaldılması və atəşkəsin əldə olunması üçün çağırışlar etsələr də, hələlik bu səylər sahədə real nəticə vermir. Yaxın Şərqdə cərəyan edən bu genişmiqyaslı müharibə, həm regional təhlükəsizlik, həm də qlobal siyasi balans üçün uzunmüddətli və ağır nəticələr doğura biləcək kritik bir tarixi sınağa çevrilmişdir.