Yaxın Şərqdə geosiyasi gərginliyin ən yüksək həddə çatdığı bir dövrdə, Amerika Birləşmiş Ştatları regionda genişmiqyaslı müharibənin qarşısını almaq üçün diplomatik təzyiqləri artırır. Vaşinqton administrasiyası İsrail hökumətinə İranın strateji neft və enerji infrastrukturuna qarşı hər hansı hərbi əməliyyatdan çəkinməyi tövsiyə edib. Bu çağırış, İranın son birbaşa hücumlarından sonra İsrailin cavab zərbəsi hazırlıqları fonunda regional sabitliyi qorumaq üçün atılan kritik bir addım kimi qiymətləndirilir.
Qlobal Enerji Bazarları Üçün Risk Faktoru
Vaşinqton rəsmiləri bəyan edirlər ki, İranın enerji sektorunun hədəf alınması təkcə region üçün deyil, həm də bütün dünya iqtisadiyyatı üçün fəlakətli nəticələr doğura bilər. İranın neft emalı zavodları və ixrac terminallarına endiriləcək zərbələr qlobal neft tədarük zəncirində ciddi qırılmalar yarada bilər. Bu isə öz növbəsində yanacaq qiymətlərinin kəskin artmasına və onsuz da kövrək olan qlobal iqtisadi artımın ləngiməsinə səbəb olar. ABŞ hökuməti diplomatik kanallar vasitəsilə İsrailə çatdırıb ki, enerji obyektlərinə hücum “qırmızı xətt” kimi qəbul edilir.
Gərginliyin Tarixi Zəmini və Eskalasiya
Regiondakı mövcud vəziyyət aprel ayının ortalarında İranın İsrail ərazisinə yüzlərlə pilotsuz uçuş aparatı və raketlə hücum etməsindən sonra daha da mürəkkəbləşib. Tehran bu addımı İsrailin Dəməşqdəki İran konsulluğuna etdiyi və bir neçə yüksək rütbəli hərbçinin ölümü ilə nəticələnən hücumuna cavab olaraq atdığını bildirmişdi. İsrail isə öz növbəsində bu miqyaslı hücuma səssiz qalmayacağını və mütləq hərbi cavabın veriləcəyini vurğulayaraq, qarşılıqlı zərbələr silsiləsinin davam edəcəyinə işarə etmişdi.
Vaşinqtonun Strateji Mövqeyi və Təzyiqləri
Ağ Ev İsrailin özünü müdafiə etmək hüququnu tam dəstəkləsə də, hərbi cavabın “ölçülü və strateji” olması tərəfdarıdır. Prezident Co Bayden və onun komandası İsrail rəhbərliyini emosional qərarlardan yayınmağa və gərginliyi idarəolunmaz həddə çatdırmamağa çağırır. ABŞ rəsmiləri hesab edirlər ki, İranın enerji infrastrukturuna hücum Tehranı daha sərt cavab tədbirlərinə sövq edə bilər ki, bu da ABŞ-ın regiondakı hərbi bazalarının və personalının birbaşa hədəfə çevrilməsi riskini artırır.
Beynəlxalq İctimaiyyətin Narahatlığı
Dünya birliyi və beynəlxalq təşkilatlar da baş verənləri diqqətlə izləyir və tərəfləri təmkinli olmağa səsləyir. Avropa İttifaqı və digər böyük güclər ABŞ-ın bu mövqeyini dəstəkləyərək, energetika sektoruna hücumların hərbi münaqişəni iqtisadi müharibə müstəvisinə keçirəcəyindən qorxurlar. Hazırda Yaxın Şərqdə sülhün taleyi İsrailin verəcəyi son qərardan asılıdır. Diplomatik səylərin bu kritik mərhələdə nə dərəcədə uğurlu olacağı yaxın günlərdə bəlli olacaq və bu qərar bütün regionun gələcək xəritəsini cızacaq.