İsfahan Səmasında Gərgin Səhər: Hücumun Təfərrüatları
Cümə günü səhər saatlarında İranın mərkəzi hissəsində yerləşən strateji əhəmiyyətli İsfahan şəhəri yaxınlığında baş verən partlayışlar, Yaxın Şərqdəki hərbi gərginliyi yeni və daha təhlükəli bir mərhələyə daşıyıb. İranın hava hücumundan müdafiə sistemlərinin dərhal işə düşməsi və naməlum pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) zərərsizləşdirilməsi xəbəri, qlobal bazarlarda və diplomatik dairələrdə ciddi narahatlıqla qarşılanıb. Hadisənin yerli vaxtla səhər saat 04:00 radələrində baş verməsi və kiçik ölçülü kvadrokopterlərdən istifadə olunması, hücumun genişmiqyaslı dağıntıdan ziyada, strateji bir mesaj xarakteri daşıdığını göstərir.
İran rəsmiləri və dövlət mediası hadisəni mümkün qədər sakitləşdirməyə çalışaraq, hər hansı bir ciddi zərər və ya insan tələfatının olmadığını vurğulayıblar. İsfahan Beynəlxalq Hava Limanı və digər strateji nöqtələrdə uçuşların müvəqqəti dayandırılması isə vəziyyətin ciddiliyindən xəbər verirdi. İsrail tərəfi rəsmi olaraq bu əməliyyatı üzərinə götürməsə də, beynəlxalq media və kəşfiyyat mənbələri bu addımın İranın aprelin 13-də həyata keçirdiyi raket hücumuna “məhdud cavab” olduğunu qeyd edirlər.
Strateji Hədəf: Nə üçün İsfahan?
İsfahan əyaləti İranın həm hərbi, həm də elmi-texnoloji potensialının ürəyi hesab olunur. Bu bölgə sadəcə tarixi abidələri ilə deyil, həm də ölkənin ən mühüm hərbi bazalarına və nüvə obyektlərinə ev sahibliyi etməsi ilə tanınır. Xüsusilə, Şəhid Babaei Hərbi Hava Bazası və İranın F-14 “Tomcat” qırıcı təyyarələrinin saxlandığı anqarlar bu ərazidə yerləşir. Lakin dünya ictimaiyyətinin diqqət mərkəzində olan əsas məqam, İranın ən böyük uran zənginləşdirmə müəssisələrindən biri olan Nətənz nüvə obyektinin bu bölgəyə yaxınlığıdır.
Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) insidentdən dərhal sonra verdiyi açıqlamada nüvə obyektlərinə heç bir zərər dəymədiyini rəsmən təsdiqləyib. Buna baxmayaraq, hücumun məhz bu coğrafiyada həyata keçirilməsi İsrailin İranın ən dərin və ən müdafiə olunan strateji qatlarına nüfuz etmək qabiliyyətinə dair güclü bir siqnaldır. Bu, “biz istənilən vaxt sizin ən həssas nöqtələrinizi vura bilərik” mesajının hərbi təzahürüdür.
Regional Eskalasiyanın Tarixçəsi və Cavab Zərbələri
Bu hadisənin kökləri aprelin 1-də İsrailin Suriyanın paytaxtı Dəməşqdəki İran konsulluğuna endirdiyi və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (İRGC) bir neçə yüksək rütbəli generalının ölümü ilə nəticələnən zərbəyə dayanır. İran bu addımı öz suverenliyinə birbaşa hücum kimi qiymətləndirərək, aprelin 13-də İsrail ərazisinə 300-dən çox PUA və raketlə cavab vermişdi. Bu, iki ölkə arasındakı on illərdir davam edən “kölgə müharibəsi”ndə birbaşa qarşıdurmaya keçid idi.
İsfahan yaxınlığındakı son hadisə İsrailin həmin kütləvi hücuma qarşı seçdiyi cavab taktikasıdır. Analitiklər qeyd edirlər ki, hər iki tərəf hazırda “qırmızı xətləri” yoxlayır. İranın rəsmi bəyanatlarında hücumun miqyasının kiçildilməsi və İsrailin rəsmi məsuliyyətdən yayınması, hər iki dövlətin hələlik tammiqyaslı bir müharibəyə hazır olmadığını və gərginliyi müəyyən bir çərçivədə saxlamağa çalışdıqlarını göstərir.
Beynəlxalq Reaksiya və Gələcək Risk Ssenariləri
Beynəlxalq ictimaiyyət hazırda böyük bir narahatlıq içində vəziyyəti izləyir. Birləşmiş Ştatlar, Avropa İttifaqı və G7 ölkələri tərəfləri maksimum təmkin nümayiş etdirməyə və “qisas silsiləsi”ni dayandırmağa çağırırlar. ABŞ rəsmiləri İsrailin cavab addımından xəbərdar olduqlarını, lakin bu əməliyyatda iştirak etmədiklərini bildiriblər. Rusiya və Çin kimi qlobal oyunçular da bölgədəki qeyri-sabitliyin bütün dünya üçün ağır nəticələri olacağı barədə xəbərdarlıq ediblər.
Hazırda vəziyyət son dərəcə kövrəkdir. Hər hansı bir yanlış hesablama, təsadüfi itki və ya tərəflərdən birinin daxili siyasi təzyiqlər səbəbindən daha sərt addım atması nəzarətdən çıxan geniş regional müharibəyə səbəb ola bilər. Enerji resurslarının tranziti və qlobal iqtisadi sabitlik baxımından bu bölgədəki hər bir partlayış dünya bazarlarına ciddi təsir göstərmək gücündədir. Yaxın Şərq indi öz tarixinin ən kritik dövrlərindən birini yaşayır və atılacaq növbəti addımlar onilliklərin nizamını müəyyən edəcək.
