ABŞ-ın 45-ci prezidenti və 2024-cü il seçki marafonunda Respublikaçılar partiyasının əsas namizədi olan Donald Tramp, xarici siyasət prioritetləri ilə bağlı növbəti səs-küylü bəyanatını verib. Tramp bildirib ki, hakimiyyətə qayıdacağı təqdirdə onun administrasiyası üçün əsas hədəflərdən biri Kuba ilə münasibətlərin tamamilə yenidən nəzərdən keçirilməsi olacaq. Lakin bu prosesin ardıcıllığı xüsusi maraq doğurur; Trampın sözlərinə görə, ABŞ əvvəlcə İranla bağlı “yarımçıq qalmış işləri” yekunlaşdıracaq, bundan dərhal sonra isə bütün diqqətini Havana rejiminə yönəldəcək. Bu yanaşma göstərir ki, Trampın gələcək xarici siyasəti daha aqressiv və ardıcıl təzyiq metodlarına əsaslanacaq.
Xarici Siyasətdə Yeni Prioritetlər: İrandan Kubaya Keçid
Donald Trampın “İran məsələsini həll etdikdən sonra sıra Kubaya gələcək” ifadəsi, onun geosiyasi strategiyasının əsas xəttini təşkil edir. Keçmiş prezident hesab edir ki, Yaxın Şərqdə İranın təsirini minimuma endirmək və Tehrana qarşı “maksimum təzyiq” siyasətini bərpa etmək ABŞ-ın milli təhlükəsizliyi üçün birinci dərəcəli tapşırıqdır. Bu məsələdə uğur qazanıldıqdan sonra isə, Vaşinqton öz daxili coğrafiyasına daha yaxın olan Karib hövzəsindəki “təhdidləri” neytrallaşdırmağa çalışacaq. Trampın bu bəyanatı həm də seçkiönü kampaniyada xüsusilə Florida ştatındakı Kuba mənşəli amerikalı seçicilərin rəğbətini qazanmaq məqsədi daşıyır.
Bu açıqlama həm də o deməkdir ki, Tramp administrasiyası Kubanı sadəcə regional bir ada dövləti kimi deyil, ABŞ-ın rəqibləri ilə (Rusiya, Çin və İran) sıx əməkdaşlıq edən strateji bir nöqtə kimi görür. Trampın baxış bucağına görə, Kuba ilə münasibətlərin yumşaldılması ABŞ-ın maraqlarına xidmət etmir, əksinə, bölgədə antiamerika meyilli qüvvələrin güclənməsinə şərait yaradır. Buna görə də, o, “yumşaq diplomatiya” əvəzinə daha qətiyyətli və iqtisadi sanksiyalarla zəngin bir yol xəritəsi vəd edir.
Obama Dövrünün Mirası və Gözlənilən Geri Dönüş
ABŞ və Kuba arasındakı münasibətlərdə ən böyük dönüş nöqtəsi 2014-cü ildə Barak Obama administrasiyasının atdığı addımlarla baş vermişdi. Onilliklər boyu davam edən soyuq müharibə ritorikasından sonra “yumşalma” (detente) dövrü başlamış, diplomatik əlaqələr bərpa edilmiş və ticarət məhdudiyyətləri qismən aradan qaldırılmışdı. Lakin Tramp bu siyasəti həmişə “tarixi səhv” və “diktaturaya verilən hədiyyə” kimi xarakterizə edib. Onun yeni bəyanatı göstərir ki, əgər o yenidən prezident seçilsə, Obamanın bu irsindən geriyə heç nə qalmayacaq.
Trampın ilk prezidentlik dövründə (2017-2021) artıq bu istiqamətdə ciddi addımlar atılmışdı. O, amerikalıların Kubaya səfərlərini məhdudlaşdırmış, Kuba hərbçiləri ilə əlaqəli olan şirkətlərlə ticarəti qadağan etmiş və Kubanı yenidən “terrorizmin sponsoru olan ölkələr” siyahısına daxil etmişdi. İndi isə o, bu siyasəti daha da dərinləşdirəcəyini və Obamanın qurduğu diplomatik körpüləri tamamilə yandıracağını nümayiş etdirir. Bu, iki ölkə arasındakı münasibətlərin yenidən 1960-cı illərin gərginlik səviyyəsinə qayıtması riskini yaradır.
Regional Təhlükəsizlik və İqtisadi Nəticələr
Trampın Kubaya qarşı sərtləşmə vədi təkcə Vaşinqton və Havana arasındakı ikitərəfli əlaqələrlə məhdudlaşmır. Bu, həm də Venesuela və Nikaraqua kimi ölkələrdəki rejimlərə qarşı yönəlmiş geniş bir strategiyanın tərkib hissəsidir. Tramp hesab edir ki, Kubadakı kommunist hökumətinə təzyiq göstərməklə bütün Latın Amerikasında solçu və avtoritar rejimlərin zəiflədilməsinə nail olmaq olar. Bu isə regionda siyasi qütbləşmənin artmasına və ABŞ-ın bölgədəki müttəfiqləri ilə münasibətlərində yeni sınaqlara səbəb ola bilər.
İqtisadi baxımdan bu bəyanatlar Kuba üçün ciddi həyəcan siqnalıdır. Artıq uzun illərdir ki, ağır iqtisadi böhran, enerji çatışmazlığı və yüksək inflyasiya ilə mübarizə aparan ada dövləti üçün ABŞ-ın sanksiyalarının daha da sərtləşməsi fəlakətli nəticələr doğura bilər. Turizm gəlirlərinin azalması və pul köçürmələrinə qoyulan yeni məhdudiyyətlər sıravi Kuba vətəndaşlarının həyat şəraitini daha da ağırlaşdıracaq. Beynəlxalq ictimaiyyət isə Trampın bu birtərəfli və sərt siyasətinin humanitar böhrana yol açacağından narahatdır.
Qeyri-müəyyən Gələcək və Diplomatik Müstəvi
Hazırda dünya birliyi Donald Trampın bu çıxışlarını diqqətlə izləyir. Bir çox ekspertlər hesab edirlər ki, Trampın xarici siyasəti “tranzaksional” xarakter daşıyır, yəni o, hər bir addımını konkret bir mənfəət və ya daxili siyasi qazanc üçün atır. Kubaya qarşı sərt ritorika həm daxili auditoriyaya hesablanmış bir mesaj, həm də gələcək danışıqlarda istifadə olunacaq bir təzyiq rıçaqıdır. Bununla belə, bu cür yanaşma diplomatiyada proqnozlaşdırılanlığı azaldır və beynəlxalq gərginlik ocaqlarını artırır.
Kuba hökuməti hələlik bu bəyanatlara geniş reaksiya verməsə də, rəsmi Havananın öz suverenliyini qorumaq üçün geri addım atmayacağı gözlənilir. Lakin Trampın qayıdışı ehtimalı belə, artıq regionda investisiya mühitinə və diplomatik təşəbbüslərə mənfi təsir göstərməyə başlayıb. Qarşıdakı aylarda Trampın seçki kampaniyası irəlilədikcə, Kuba və İran məsələsinin onun xarici siyasət debatlarının mərkəzində qalacağı şübhəsizdir. Bu isə o deməkdir ki, dünya 2025-ci ildən etibarən ABŞ-ın xarici siyasətində daha bir kəskin dönüşün şahidi ola bilər.
