Körfəz regionunda son dövrlər müşahidə olunan hərbi və siyasi gərginlik fonunda Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının (KƏŞ) Baş katibi Cəsim Məhəmməd Əl-Budeyvinin verdiyi bəyanat beynəlxalq gündəmin mərkəzinə çevrilib. Baş katib İranın region ölkələrinin daxili işlərinə müdaxilə etməsini və təcavüzkar hərbi ritorikasını kəskin şəkildə tənqid edərək, bu cür hərəkətlərin artıq dözülməz həddə çatdığını vurğulayıb. Bu bəyanat təkcə bir kəskin etiraz deyil, həm də KƏŞ-ə üzv olan altı dövlətin Tehrana qarşı vahid və sarsılmaz cəbhədə birləşdiyinin rəsmi göstəricisidir.
Regional Sabitliyə Yönəlmiş Təhdidlər və Beynəlxalq Hüquq
Əl-Budeyvi çıxışında xüsusi olaraq qeyd edib ki, İranın regiondakı fəaliyyəti beynəlxalq hüququn təməl prinsiplərini, xüsusilə də dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü prinsiplərini birbaşa hədəf alır. O, Tehranın hərbi müdaxilələrinin Yaxın Şərqdə onsuz da kövrək olan sülh prosesini baltaladığını və qonşu dövlətlərin təhlükəsizliyinə birbaşa risk yaratdığını bildirib. Baş katibin fikrincə, dəniz nəqliyyatının, xüsusilə də strateji əhəmiyyətli su yollarının təhlükəsizliyinin təhdid edilməsi qlobal ticarət üçün ciddi fəsadlar doğurur.
İran tərəfindən dəstəklənən silahlı qruplaşmaların və proksi qüvvələrin fəaliyyəti regionda terrorizmin yayılmasına və dövlət institutlarının zəifləməsinə xidmət edir. Əl-Budeyvi ballistik raket texnologiyalarının və müasir pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) bu qruplaşmalara ötürülməsini regional silahlanma yarışını qızışdıran və mülki əhalini təhlükə altına atan əsas faktorlardan biri kimi xarakterizə edib.
KƏŞ-in Strateji Birliyi və İranın Proxy Siyasəti
Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirliyi, Bəhreyn, Küveyt, Oman və Qatardan ibarət olan KƏŞ blokunun əsas prioriteti öz üzvlərinin kollektiv təhlükəsizliyini təmin etməkdir. İranın Yəmən, İraq, Suriya və Livandakı təsir dairəsini genişləndirmək cəhdləri bu ölkələr üçün birbaşa ekzistensial təhlükə kimi qəbul edilir. Xüsusilə Yəməndəki Husilər vasitəsilə həyata keçirilən hücumlar, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-nin mülki infrastrukturuna qarşı yönələn raket zərbələri KƏŞ-in səbr kəsasını daşıran son damlalardan olub.
Tehranın nüvə proqramı ətrafındakı qeyri-müəyyənlik və beynəlxalq nəzarətdən yayınma cəhdləri də Körfəz paytaxtlarında böyük narahatlıq doğurur. KƏŞ rəhbərliyi hesab edir ki, hər hansı nüvə silahlanması regionda geri dönülməz fəsadlara və genişmiqyaslı müharibə riskinə yol aça bilər. Bu səbəbdən, Əl-Budeyvinin bəyanatı həm də nüvə danışıqlarında region ölkələrinin maraqlarının nəzərə alınması üçün bir çağırışdır.
Qlobal Enerji Təhlükəsizliyi və İqtisadi Risklər
Fars körfəzi dünya neft və qaz tədarükünün mühüm bir hissəsini təmin edir. Bu regionda baş verən hər hansı hərbi toqquşma və ya təxribat qlobal enerji bazarlarında qiymətlərin kəskin artmasına və tədarük zəncirinin qırılmasına səbəb ola bilər. Cəsim Məhəmməd Əl-Budeyvi beynəlxalq birliyin bu məsələdə seyrçi qalmamalı olduğunu vurğulayaraq, dəniz ticarətinin azadlığının qorunması üçün kollektiv tədbirlərin görülməsinin vacibliyini qeyd edib.
Hücumların davam etməsi təkcə neft hasilatçıları üçün deyil, həm də sənayeləşmiş ölkələr və inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar üçün ciddi maliyyə yükü yaradır. Bu mənada, İranın aqressiv hərəkətləri qlobal iqtisadi artımı zəiflədən faktorlardan biri kimi dəyərləndirilir.
Beynəlxalq İctimaiyyətə Çağırış və Gələcək Perspektivlər
Baş katib Əl-Budeyvi beynəlxalq ictimaiyyəti, xüsusilə BMT Təhlükəsizlik Şurasını İranın regional müdaxilələrinə son qoymaq üçün daha qətiyyətli addımlar atmağa səsləyib. O, yalnız sanksiyaların deyil, həm də diplomatik təzyiqlərin artırılmasının zəruriliyini bildirib. Eyni zamanda, KƏŞ üzvlərinin özünümüdafiə hüququndan istifadə edərək öz hərbi potensiallarını gücləndirəcəkləri və istənilən təhdidə qarşı birgə cavab verəcəkləri mesajı verilib.
Yekun olaraq, KƏŞ-in bu sərt mövqeyi göstərir ki, regionda sülhün bərqərar olması üçün İranın öz xarici siyasətində köklü dəyişikliklər etməsi və mehriban qonşuluq prinsiplərinə qayıtması qaçılmazdır. Əks təqdirdə, regionda gərginlik ocaqlarının çoxalması və hərbi qarşıdurma ehtimalı yüksək olaraq qalacaqdır. Bu vəziyyət dünya dövlətlərini Yaxın Şərqdəki hadisələri daha diqqətlə izləməyə və preventiv diplomatiya imkanlarını səfərbər etməyə vadar edir.