Trampın İran Rəhbərliyi ilə Bağlı Şok İddiası Siyasi Gündəmi Sarsıdır
ABŞ-ın 45-ci prezidenti Donald Trampın İranın Ali Rəhbəri Ayətullah Əli Xamenei və ölkənin digər yüksək vəzifəli şəxsləri ilə bağlı səsləndirdiyi sensasion iddia beynəlxalq siyasi dairələrdə böyük rezonans doğurub. Tramp, öz açıqlamasında Xamenei və İranın digər məsul şəxslərinin əksəriyyətinin artıq “öldürüldüyünə” və ya sağ olmadığına əmin olduğunu bildirib. Bu bəyanat, rəsmi təsdiqi olmayan bir iddia olsa da, onsuz da gərgin olan ABŞ-İran münasibətlərini daha da mürəkkəbləşdirmək və regional qeyri-müəyyənliyi artırmaq potensialına malikdir.
Sabiq prezidentin sözləri, onun İran rejiminə qarşı uzun müddətdir davam edən sərt mövqeyinin bir hissəsi kimi qəbul edilir. Lakin bu iddia, hər hansı bir konkret dəlil və ya rəsmi kəşfiyyat mənbəyinə istinad edilmədən səsləndirildiyi üçün həm diplomatik korpuslar, həm də beynəlxalq analitiklər tərəfindən geniş şübhə ilə qarşılanıb. Donald Trampın özünün də bəyan etdiyi kimi, o, bu məlumatın doğruluğuna şəxsi qənaəti əsasında “əmindir”. Buna baxmayaraq, Tehran tərəfindən bu iddialarla bağlı hələlik heç bir rəsmi şərh verilməyib və beynəlxalq media orqanları Xamenei və ya digər yüksək rütbəli rəsmilərin ölümü ilə bağlı müstəqil məlumatları təsdiqləyə bilməyiblər.
ABŞ-İran Münasibətlərində Tramp Dövrünün Mirası
Donald Trampın prezidentliyi dövründə ABŞ və İran arasındakı diplomatik əlaqələr son onilliklərin ən aşağı səviyyəsinə enmişdi. Tramp administrasiyası 2015-ci ildə imzalanmış nüvə razılaşmasından (JCPOA) birtərəfli qaydada çıxmış və İrana qarşı “maksimum təzyiq” siyasəti çərçivəsində ağır iqtisadi sanksiyalar tətbiq etmişdi. Bu gərginliyin pik nöqtəsi isə 2020-ci ilin yanvarında İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun Qüds Qüvvələrinin komandanı Qasım Süleymaninin Bağdadda ABŞ tərəfindən öldürülməsi olmuşdu. Trampın indiki iddiası da məhz bu tarixi düşmənçilik fonunda səsləndirilir və onun İranın daxili iyerarxiyasına olan skeptik baxışını nümayiş etdirir.
Ayətullah Əli Xamenei, İranın ali rəhbəri olaraq, ölkənin həm siyasi, həm də dini həyatında mütləq və toxunulmaz söz sahibidir. Onun səhhəti, sağalmaz xəstəliklərdən əziyyət çəkməsi və ya vəfat etməsi barədə şayiələr illərdir ki, müxtəlif dövrlərdə Qərb mətbuatında və sosial şəbəkələrdə dövriyyəyə buraxılır. Lakin hər dəfə İranın rəsmi informasiya agentlikləri ali rəhbərin iştirakı ilə yeni video görüntülər və ya ictimai görüşlərdən fotolar yayaraq bu iddiaları təkzib ediblər. Trampın bu son bəyanatı, hər hansı bir maddi sübutu olmasa belə, regional və beynəlxalq mediada İranın daxili sabitliyi və hakimiyyət varisliyi barədə fərqli fərziyyələrin yenidən canlanmasına səbəb olub.
Siyasi Ritorika və Gələcək Perspektivlər
Trampın bu şok bəyanatı hazırkı mərhələdə daha çox siyasi ritorika və ya rəqib tərəfi psixoloji təzyiq altında saxlamaq cəhdi kimi qiymətləndirilir. Xüsusilə ABŞ-da seçki marafonunun davam etdiyi bir dövrdə, xarici siyasət məsələləri, xüsusən də İranla bağlı sərt çıxışlar seçici kütləsinin diqqətini cəlb etmək üçün mühüm alətdir. Lakin bu cür yüksək səviyyəli iddialar beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturasında ciddi dalğalanmalara yol aça bilər.
Ekspertlər hesab edir ki, əgər bu iddialar həqiqəti əks etdirmirsə, bu, Trampın beynəlxalq nüfuzuna və məlumat mənbələrinin etibarlılığına xələl gətirə bilər. Digər tərəfdən, İranın bu iddialara susqun qalması və ya qeyri-müəyyən cavablar verməsi regionda gərginliyi daha da alovlandıra bilər. Hazırda dünya ictimaiyyəti Tehranın rəsmi reaksiyasını və ya bu iddiaları darmadağın edəcək vizual sübutların təqdim olunmasını gözləyir. Hər bir halda, bu hadisə Yaxın Şərqdəki onsuz da kövrək olan tarazlığın nə qədər həssas olduğunu bir daha sübut etdi.