ABŞ-İran Münasibətlərində Kritik Hədd: Hərbi Zərbə Ehtimalı
Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası arasındakı münasibətlər, xüsusilə son diplomatik və hərbi hərəkətlilik fonunda görünməmiş bir gərginlik mərhələsinə qədəm qoyub. Prezident Donald Trampın rəhbərliyi altında Vaşinqtonun Tehrana qarşı yürütdüyü “maksimum təzyiq” siyasəti, artıq konkret hərbi planların müzakirə edildiyi bir müstəviyə keçib. Ağ Evin ən yüksək rütbəli hərbi və siyasi müşavirlərinin iştirakı ilə keçirilən ardıcıl görüşlər, regionda müharibə riskinin nə dərəcədə real olduğunu bir daha sübut edir. Bu görüşlərdə İrana qarşı tətbiq edilə biləcək müxtəlif hərbi ssenarilər, o cümlədən strateji obyektlərə hədəflənmiş zərbələr nəzərdən keçirilib.
Media Hesabatları və Vaxt Qrafiki
Nüfuzlu Axios xəbər portalının yaydığı məlumatlara görə, Prezident Tramp Ağ Evdə İranla bağlı ən yüksək səviyyəli milli təhlükəsizlik komandası ilə intensiv məsləhətləşmələr aparıb. CBS News-un əldə etdiyi detallar isə vəziyyətin ciddiliyini daha da artırır. Bildirilir ki, müzakirələrdə İrana qarşı mümkün hərbi müdaxilənin vaxt qrafiki belə müəyyənləşdirilib. Hətta bu zərbələrin çox qısa bir müddətdə, konkret olaraq cari həftəsonu həyata keçirilməsi ehtimalı masadadır. Baxmayaraq ki, hələlik yekun bir qərar verilməyib, hərbi hazırlıq səviyyəsinin artırılması Vaşinqtonun Tehrana qarşı səbrinin tükəndiyinə dair güclü siqnal hesab olunur.
Strateji Qeyri-şəffaflıq və Daxili Ziddiyyətlər
CNN-in təhlillərinə görə, Tramp administrasiyasının İranla müharibə həddinə çatmasına rəğmən, bu addımların arxasında duran real motivasiya hələ də tam aydın deyil. ABŞ hökumətinin İrana qarşı sərt mövqeyini əsaslandırmaq üçün irəli sürdüyü arqumentlər ictimaiyyət və beynəlxalq tərəfdaşlar üçün qeyri-şəffaf qalır. Bu vəziyyət həm ABŞ daxilində, həm də dünya arenasında müxtəlif spekulyasiyalara və narahatlıqlara yol açır. Şəffaflığın olmaması, potensial bir hərbi münaqişənin legitimliyi barədə suallar doğurur və beynəlxalq birliyin bu addımlara dəstək verməsini çətinləşdirir.
MSNBC telekanalı isə Trampın komandasının İranla bağlı strateji hədəflərini izah etməkdə çətinlik çəkdiyini vurğulayır. Xüsusilə, nüvə danışıqlarının yenidən başlanması və ya mövcud sazişin əvəzlənməsi istiqamətindəki hədəflərin dumanlı olması, Vaşinqtonun vahid bir strategiyaya sahib olub-olmadığını şübhə altına qoyur. Administrasiya daxilindəki fərqli yanaşmalar, Tehranla dialoq qurmağın yollarını daha da mürəkkəbləşdirir və diplomatik kanalların tamamilə qapanması riskini yaradır.
Regionda Hərbi Güclənmə və Diplomatik Təzyiq
BBC-nin verdiyi xəbərə görə, ABŞ Körfəz regionunda hərbi varlığını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Aviadaşıyıcı qrupların, bombardmançı təyyarələrin və əlavə qoşun birləşmələrinin bölgəyə göndərilməsi, hərbi hazırlığın ən yüksək həddə olduğunu göstərir. Paralel olaraq, Ağ Ev rəsmiləri İranı “müdrik” addım atmağa və ABŞ-ın şərtləri daxilində yeni bir razılaşma əldə etməyə çağırır. Lakin hərbi güc nümayişi ilə müşayiət olunan bu çağırışlar, Tehran tərəfindən bir ultimatum kimi qəbul edilir və qarşı tərəfin də cavab tədbirlərini sərtləşdirməsinə səbəb olur.
Tarixi Zəmin və Qlobal Risk Faktoru
İki ölkə arasındakı hazırkı böhranın kökləri 2018-ci ilə, Tramp administrasiyasının birtərəfli qaydada İran nüvə sazişindən (JCPOA) çıxmasına söykənir. Həmin vaxtdan etibarən tətbiq edilən sarsıdıcı iqtisadi sanksiyalar İran iqtisadiyyatına ağır zərbə vurub. ABŞ İranı regional proksi qüvvələr vasitəsilə sabitliyi pozmaqda və beynəlxalq gəmiçilik yollarına təhlükə yaratmaqda ittiham edir. Son dövrlərdə baş verən tanker hücumları və pilotsuz uçuş aparatlarının vurulması hadisələri, onsuz da kövrək olan sülh mühitini tamamilə məhv edib.
Mövcud vəziyyət təkcə iki ölkə üçün deyil, həm də qlobal təhlükəsizlik və dünya iqtisadiyyatı üçün böyük təhdid yaradır. Fars körfəzi kimi strateji əhəmiyyətli bir bölgədə baş verə biləcək hərbi toqquşma, neft qiymətlərinin kəskin artmasına və qlobal tədarük zəncirinin qırılmasına gətirib çıxara bilər. Dünya dövlətləri Vaşinqton və Tehranı təmkinli olmağa çağırsa da, hər iki tərəfin geri addım atmaması regionu böyük bir müharibənin eşiyinə sürükləyir. Növbəti bir neçə gün, Yaxın Şərqin və bəlkə də bütün dünyanın gələcək onilliklərini müəyyən edəcək qədər kritik əhəmiyyət kəsb edir.
Related Photos
