ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Trampın Böyük Britaniyanın Baş naziri Keir Starmeri hədəf alan kəskin bəyanatları beynəlxalq münasibətlər sistemində və transatlantik müttəfiqlikdə yeni bir gərginlik dalğası yaradıb. Tramp, Çaqos adalarının, xüsusilə də Hind okeanındakı strateji əhəmiyyətli Dieqo Qarsiya hərbi bazasının yerləşdiyi ərazinin Mauritsiyaya qaytarılması ilə bağlı aparılan danışıqları “böyük səhv” və “fəlakətli addım” kimi xarakterizə edib. Bu tənqid, Londonun xarici siyasət kursuna birbaşa müdaxilə kimi qiymətləndirilməklə yanaşı, Vaşinqtondakı siyasi elitanın bu məsələdə vahid mövqedə olmadığını bir daha sübut edib.
Trampın Xəbərdarlığı: “Dieqo Qarsiyanı Verməyin”
Donald Tramp öz çıxışında Böyük Britaniyanın İşçi Partiyasının lideri və indiki Baş naziri Keir Starmerə birbaşa müraciət edərək, bu ərazinin təslim edilməsinin Britaniyanın hərbi və geosiyasi nüfuzuna ciddi zərbə vuracağını bildirib. “Dieqo Qarsiyanı verməyin” deyən Tramp, bu addımın geri dönülməz fəsadlar doğuracağını iddia edib. Onun fikrincə, belə bir qərar bölgədəki hərbi balansın pozulmasına və rəqib güclərin, xüsusilə Çinin Hind okeanındakı təsirinin artmasına şərait yarada bilər. Bu bəyanat Böyük Britaniyanın müdafiə sənayesi və mühafizəkar dairələrində də geniş əks-səda doğurub, çünki Trampın mövqeyi Londonun daxili siyasi müzakirələrindəki müxalif səsləri daha da gücləndirib.
Vaşinqtonun Diplomatik Paradoksu
Məsələnin ən diqqətçəkən tərəfi odur ki, Donald Trampın sərt tənqidindən cəmi bir neçə saat sonra ABŞ Dövlət Departamenti Mauritsiya ilə rəsmi təhlükəsizlik danışıqlarına başladığını elan edib. Bu hadisə Vaşinqtonun hazırkı administrasiyasının Trampın iddialarının əksinə olaraq, Çaqos adaları üzərində Mauritsiyanın suverenliyini tanıyan və Dieqo Qarsiyadakı hərbi bazanın gələcəyini hüquqi çərçivəyə salan bir razılaşmaya meylli olduğunu göstərir. Politico.eu-nun təhlilinə görə, Trampın çıxışı ilə Dövlət Departamentinin rəsmi kursu arasındakı bu ziddiyyət, ABŞ-ın xarici siyasətindəki dərin çatları və gələcək seçkilərin müttəfiqlərlə münasibətlərə necə təsir edə biləcəyini nümayiş etdirir.
Strateji Əhəmiyyət və Tarixi Kontekst
Çaqos adaları arxipelaqının ən böyük adası olan Dieqo Qarsiya, ABŞ üçün “Hind okeanının mərkəzindəki batmaz təyyarə daşıyıcısı” hesab olunur. Bu baza Yaxın Şərq, Afrika və Cənub-Şərqi Asiyada həyata keçirilən hərbi əməliyyatlarda, eləcə də qlobal terrorizmə qarşı mübarizədə əvəzedilməz strateji nöqtədir. Tarixən 1965-ci ildə Britaniya tərəfindən Mauritsiyadan qanunsuz şəkildə qoparılmış bu ərazilər, onilliklərdir ki, beynəlxalq hüquqi mübahisələrin mərkəzindədir. Yerli əhalinin adadan zorla köçürülməsi və ərazinin ABŞ-a icarəyə verilməsi həm insan haqları, həm də dövlətlərin ərazi bütövlüyü baxımından böyük tənqidlərə məruz qalıb.
2019-cu ildə Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi (BMK) Britaniyanın bu ərazilər üzərindəki idarəçiliyini “qeyri-qanuni işğal” kimi qiymətləndirib və BMT Baş Assambleyası adaların dərhal Mauritsiyaya qaytarılmasını tələb edən qətnamə qəbul edib. Keir Starmer rəhbərliyindəki Britaniya hökuməti beynəlxalq hüquqa hörmət nümayiş etdirmək və “sonuncu müstəmləkə” damğasından qurtulmaq üçün danışıqlara getsə də, Tramp kimi nüfuzlu fiqurların buna qarşı çıxması prosesi mürəkkəbləşdirir.
Gələcəyə Baxış: Diplomatik Düyün və Starmerin Sınağı
Trampın son müdaxiləsi sadəcə bir xəbərdarlıq deyil, həm də Böyük Britaniyanın gələcək xarici siyasət strategiyası üçün ciddi bir sınaqdır. Əgər Tramp yenidən ABŞ prezidenti seçilərsə, London və Vaşinqton arasında Çaqos adaları ilə bağlı yaranmış bu fikir ayrılığı strateji tərəfdaşlığa xələl gətirə bilər. Keir Starmer üçün bu vəziyyət həm beynəlxalq hüququn tələblərini yerinə yetirmək, həm də ABŞ-ın gələcək potensial rəhbərliyi ilə münasibətləri qorumaq arasında çətin bir seçim deməkdir.
Dieqo Qarsiyanın taleyi və Çaqos adaları üzərində suverenlik məsələsi yaxın illərdə beynəlxalq diplomatiyanın ən həssas mövzularından biri olmağa davam edəcək. Bu prosesin necə nəticələnəcəyi həm bölgənin təhlükəsizlik arxitekturasına, həm də “xüsusi münasibətlər” kimi tanınan Britaniya-ABŞ ittifaqının gələcəyinə birbaşa təsir göstərəcəkdir.
Related Photos
