Geosiyasi Gərginlik Fonunda Rusiya Universitetlərinə Artan Maraq
Müasir dövrdə qlobal siyasi arenada baş verən köklü dəyişikliklərə və diplomatik münasibətlərin kəskinləşməsinə baxmayaraq, Rusiyanın ali təhsil müəssisələrinə xarici tələbə axını maraqlı tendensiyalar nümayiş etdirir. “Vedomosti” nəşrinin son araşdırmalarına görə, rəsmi Moskva tərəfindən “dost olmayan ölkələr” siyahısına daxil edilmiş dövlətlərdən gələn tələbələrin sayında nəzərəçarpacaq artım qeydə alınmışdır. Bu vəziyyət, siyasi ritorika ilə fərdi təhsil seçimləri arasındakı ziddiyyəti açıq şəkildə ortaya qoyur.
Baltikyanı Ölkələrdən Gələn Tələbə Axınının Səbəbləri
Xüsusilə Latviya və Estoniya kimi Baltikyanı ölkələrdən Rusiyaya təhsil almağa gedən gənclərin sayının artması ekspertlər tərəfindən geniş müzakirə olunur. Bu artımın arxasında bir neçə fundamental amil dayanır. Birincisi, Rusiyada təhsil haqlarının Avropa və ABŞ-la müqayisədə xeyli aşağı olması iqtisadi baxımdan cəlbedicidir. İkincisi, bu ölkələrdə yaşayan rusdilli əhalinin övladları üçün dil baryerinin olmaması və mədəni yaxınlıq mühüm rol oynayır. Həmçinin, fundamental elmlər, mühəndislik və bəzi texniki sahələr üzrə Rusiyanın təqdim etdiyi proqramlar hələ də yüksək rəqabətqabiliyyətli hesab olunur.
Ukrayna ilə Təhsil Əlaqələrinin Qırılması
Digər tərəfdən, Ukraynadan gələn tələbələrin sayındakı kəskin azalma regiondakı hərbi-siyasi münaqişənin ən ağrılı nəticələrindən biridir. Statistika göstərir ki, son 10 il ərzində ukraynalı tələbələrin sayı 10 dəfə azalıb. 2014-cü ildə başlayan gərginlik və 2022-ci ildən etibarən genişmiqyaslı müharibəyə çevrilən hadisələr iki ölkə arasındakı humanitar və akademik bağları demək olar ki, tamamilə qırıb. Təhlükəsizlik riskləri, sərhədlərin bağlanması və siyasi ideologiyaların toqquşması ukraynalı gəncləri Rusiya əvəzinə daha çox Avropa universitetlərinə yönəlməyə məcbur edib.
“Dost Olmayan Ölkələr” və Rusiyanın Yumşaq Gücü
“Dost olmayan ölkələr” termini Rusiya qanunvericiliyinə 2022-ci ildə daxil edilsə də, bu ölkələrdən gələn tələbələr üçün universitet qapıları hələ də açıq qalmaqdadır. Rusiya hökuməti xarici tələbələr üçün müxtəlif kvotalar və təqaüd proqramları ayıraraq özünün “yumşaq güc” (soft power) təsirini qoruyub saxlamağa çalışır. Avropa İttifaqı, ABŞ və Kanada kimi dövlətlərdən gələn tələbələrin sayındakı artım, təhsil sahəsinin bəzən siyasi sanksiyaların təsirindən kənarda qala bildiyini göstərir. Bu, həm də Rusiyanın öz təhsil sistemini qlobal səviyyədə təbliğ etmək strategiyasının bir hissəsidir.
Akademik Mobillik və Gələcək Perspektivlər
Yekun olaraq, Rusiyanın ali təhsil sistemindəki bu transformasiyalar beynəlxalq münasibətlərin nə dərəcədə mürəkkəb olduğunu bir daha təsdiqləyir. Bir tərəfdən qlobal qarşıdurmalar və sanksiyalar, digər tərəfdən isə gənclərin fərdi karyera və inkişaf naminə etdikləri seçimlər qarşı-qarşıya gəlir. Ukraynalı tələbələrin sayındakı azalma münaqişənin dərin izlərini göstərsə də, digər Qərb ölkələrindən gələn tələbələrin sayındakı artım təhsilin universal bir körpü rolunu oynamağa davam etdiyini göstərir. Lakin bu tendensiyanın uzunmüddətli perspektivdə necə dəyişəcəyi birbaşa olaraq geosiyasi vəziyyətin sabitləşməsindən asılı olacaqdır.
