Yaxın Şərqdə Yeni Gərginlik Dalğası: İranın Raket Xəbərdarlığı və Hərbi Hazırlıqlar
Yaxın Şərqdə hərbi və siyasi gərginlik yeni bir mərhələyə qədəm qoyur. ABŞ kəşfiyyatı və hərbi rəsmiləri tərəfindən daxil olan son məlumatlar İranın regionda genişmiqyaslı raket sınaqlarına hazırlaşdığını göstərir. Tehran rəhbərliyinin aviasiya üçün təhlükəsizlik bildirişi olan NOTAM elan etməsi, beynəlxalq ictimaiyyətdə ciddi narahatlıq doğurub. Bu addım sadəcə texniki bir xəbərdarlıq deyil, eyni zamanda bölgədəki güc balansına təsir edəcək hərbi güc nümayişinin göstəricisi kimi qiymətləndirilir.
İran tərəfindən yayımlanan bildirişdə ölkənin hava məkanının müəyyən koordinatlarının müvəqqəti olaraq mülki uçuşlar üçün bağlanması nəzərdə tutulur. Bu cür xəbərdarlıqlar adətən ballistik raketlərin sınağı və ya uzaqmənzilli hava hücumundan müdafiə sistemlərinin aktivləşdirilməsi zamanı tətbiq olunur. ABŞ hərbi dairələri vurğulayır ki, İranın raket potensialı və son illərdə əldə etdiyi texnoloji irəliləyişlər bu sınaqların regiondakı ABŞ bazaları və müttəfiqləri üçün birbaşa siqnal olduğunu təsdiqləyir.
Strateji İttifaq: “Dəniz Təhlükəsizlik Kəməri-2024” Təlimləri
Raket sınaqları ilə eyni vaxtda İran, Rusiya və Çin hərbi dəniz qüvvələri Umman dənizində genişmiqyaslı hərbi manevrlərə başlayıb. “Dəniz Təhlükəsizlik Kəməri-2024” adlandırılan bu təlimlər üç ölkə arasındakı hərbi əməkdaşlığın hansı səviyyəyə çatdığını nümayiş etdirir. Təlimlərin əsas məqsədi dəniz ticarətinin təhlükəsizliyini təmin etmək, piratçılığa qarşı mübarizə və birgə əməliyyat qabiliyyətini artırmaqdır. Lakin ekspertlər bu ittifaqın Qərbin bölgədəki hegemonluğuna qarşı bir “anti-koalisiya” mesajı daşıdığını bildirirlər.
Təlimlərdə iştirak edən freqatların, raket gəmilərinin və kəşfiyyat təyyarələrinin sayı bu hadisənin sıravi bir hərbi məşqdən daha böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini sübut edir. Rusiya və Çin kimi nəhəng güclərin İranla çiyin-çiyinə Hind okeanında hərbi manevrlər etməsi, Vaşinqtonun regiondakı manevr imkanlarını məhdudlaşdırmağa yönəlmiş bir addım kimi görünür. Bu əməkdaşlıq həm də beynəlxalq sanksiyalar altında olan Tehranın xarici təzyiqlərə qarşı güclü müttəfiqlərə sahib olduğunu nümayiş etdirir.
Hörmüz Boğazı: Qlobal Enerji Təhlükəsizliyi Təhlükə Altında
Hərbi hərəkətliliyin mərkəzində dayanan ən həssas nöqtələrdən biri Hörmüz boğazıdır. Təlimlərin gedişində boğazın bir hissəsinin nəqliyyat üçün bağlanması qlobal neft bazarlarında həyəcan təbili çalınmasına səbəb olub. Dünyada istehlak edilən neftin təxminən beşdə birinin bu dar boğaz vasitəsilə daşındığını nəzərə alsaq, istənilən hərbi müdaxilənin və ya blokadanın dünya iqtisadiyyatına vura biləcəyi zərər ölçüyəgəlməzdir.
Tehranın bu strateji su yolunu nəzarətdə saxlamaq və lazım gəldikdə onu təzyiq vasitəsi kimi istifadə etmək bacarığı, onun Qərb dövlətləri ilə apardığı danışıqlarda ən böyük rıçaqlarından biridir. Boğazda hərbi fəaliyyətin artması sığorta xərclərinin yüksəlməsinə və daşımaların gecikməsinə səbəb olur ki, bu da birbaşa qlobal enerji qiymətlərinə təsir edir.
Geosiyasi Nəticələr və Analitik Baxış
Analitiklər hesab edirlər ki, İranın bu nümayişkaranə addımları təkcə hərbi hazırlıq deyil, həm də diplomatik bir gedişdir. Yaxın Şərqdə İsrail ilə olan gərginlik və ABŞ-ın regiondakı hərbi varlığı fonunda İran öz suverenliyini və hərbi qüdrətini qorumağa çalışır. Rusiya və Çinin bu prosesdə iştirakı isə dünyada çoxqütblü güc mərkəzlərinin formalaşdığının bariz nümunəsidir.
ABŞ və onun regional tərəfdaşları vəziyyəti diqqətlə izləyirlər. Vaşinqtonun bu sınaqlara necə cavab verəcəyi, regionda yeni bir silahlanma yarışının və ya mümkün hərbi toqquşmanın qarşısını almaq üçün hansı addımları atacağı yaxın günlərdə məlum olacaq. Hazırkı vəziyyət göstərir ki, Yaxın Şərq hələ uzun müddət dünya siyasətinin ən qaynar nöqtəsi olaraq qalmağa davam edəcək.
