Rusiya-Ermənistan Münasibətlərində Yeni Gərginlik Dalğası
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarovanın Ermənistanın ünvanına səsləndirdiyi son ittihamlar, iki ölkə arasındakı müttəfiqlik münasibətlərinin hansı səviyyədə sarsıldığını bir daha nümayiş etdirir. Zaxarova rəsmi İrəvanı Rusiyanın Ermənistanın nəqliyyat infrastrukturuna, xüsusilə də dəmir yollarına qoyduğu nəhəng investisiyaları qəsdən “unutmaqda” və bu töhfələri kiçiltməkdə ittiham edib. Bu bəyanat, Moskvanın Ermənistan rəhbərliyinin son dövrlərdə nümayiş etdirdiyi siyasi kursdan dərindən narazı olduğunun aşkar göstəricisidir.
Mariya Zaxarova çıxışında qeyd edib ki, Rusiya Federasiyası onilliklər ərzində Ermənistanın iqtisadi dayanıqlığını təmin etmək üçün milyardlarla rubl dəyərində vəsait ayırıb. Onun sözlərinə görə, bu sərmayələr təkcə kommersiya xarakteri daşımır, həm də regionda nəqliyyat blokadasının mənfi təsirlərini azaltmağa və Ermənistanın xarici dünya ilə əlaqələrini möhkəmləndirməyə xidmət edib. Lakin İrəvanın indiki siyasi elitası tərəfindən bu reallıqların görməzdən gəlinməsi Moskvada “nankorluq” kimi qəbul edilir.
“Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları” və 2008-ci İl Müqaviləsi
Mübahisənin mərkəzində duran əsas məsələlərdən biri 2008-ci ildə imzalanmış 30 illik güzəşt müqaviləsidir. Həmin razılaşmaya əsasən, Ermənistanın bütün dəmir yolu şəbəkəsinin idarəetməsi “Rusiya Dəmir Yolları” (RJD) ASC-nin törəmə müəssisəsi olan “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları” QSC-yə verilib. Bu müqavilə çərçivəsində Rusiya tərəfi köhnəlmiş infrastrukturun yenilənməsi, vaqon parkının müasirləşdirilməsi və təhlükəsizlik sistemlərinin qurulması üçün genişmiqyaslı işlər aparıb.
Rusiya tərəfi iddia edir ki, əgər bu investisiyalar olmasaydı, Ermənistanın dəmir yolu sistemi tamamilə sıradan çıxa bilərdi. Zaxarova bildirib ki, Rusiya şirkəti çətin coğrafi şəraitdə və iqtisadi çətinliklərə baxmayaraq, iş yerlərini qoruyub saxlayıb və vergi ödənişləri ilə Ermənistan büdcəsinə əhəmiyyətli dərəcədə dəstək verib. İndi isə İrəvanın bu əməkdaşlığı şübhə altına alması və ya Qərbdən gələn alternativ layihələri üstün tutması iki tərəf arasındakı etimadı tamamilə məhv edir.
İrəvanın Qərbə Meyllənməsi və Moskvanın Reaksiyası
Son illərdə Ermənistanın xarici siyasətində baş verən kəskin dönüş, Rusiya ilə münasibətlərin pisləşməsinin əsas səbəbi hesab olunur. Nikol Paşinyan hökumətinin Avropa İttifaqı və ABŞ ilə yaxınlaşması, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatından (KTMT) uzaqlaşma meylləri və Rusiya sülhməramlılarının fəaliyyətini tənqid etməsi Moskvanı sərt addımlar atmağa sövq edir. Mariya Zaxarovanın dəmir yolları ilə bağlı açıqlaması da məhz bu siyasi gərginliyin iqtisadi müstəviyə keçməsidir.
Rusiya tərəfi Ermənistanın “Qərbə doğru addımlarının” regional təhlükəsizliyə təhdid yaratdığını düşünür. İrəvanın ABŞ ilə birgə hərbi təlimlər keçirməsi və Roma Statutunu ratifikasiya etməsi Kremlin səbrini daşırıb. Zaxarovanın mesajı ondan ibarətdir ki, Ermənistan Rusiyanın iqtisadi və hərbi çətiri altında qalaraq eyni zamanda anti-Rusiya siyasəti yürüdə bilməz. İqtisadi yatırımların xatırladılması həm də mümkün iqtisadi sanksiyaların və ya güzəştlərin ləğv edilə biləcəyinə dair bir xəbərdarlıq kimi qiymətləndirilir.
Geosiyasi Perspektivlər və Strateji Risk Faktoru
Mariya Zaxarovanın bu bəyanatı Ermənistan üçün ciddi iqtisadi fəsadlar vəd edir. Rusiyanın Ermənistan iqtisadiyyatında, xüsusilə energetika və nəqliyyat sektorunda hələ də dominant rola malik olması İrəvanın manevr imkanlarını məhdudlaşdırır. Əgər Rusiya dəmir yolları ilə bağlı investisiya proqramlarını dayandırsa və ya tarif siyasətinə yenidən baxsa, bu, Ermənistanın daxili bazarında qiymət artımına və logistik problemlərə səbəb ola bilər.
Yaxın gələcəkdə iki ölkə arasında diplomatik ritorikanın daha da sərtləşəcəyi gözlənilir. Ermənistanın Qərblə təhlükəsizlik sahəsində yeni əməkdaşlıq formatları axtarması Rusiyanın regiondakı ənənəvi nüfuzuna birbaşa meydan oxumaq kimi dəyərləndirilir. Belə bir vəziyyətdə Ermənistan rəhbərliyi həm iqtisadi asılılığı idarə etməli, həm də xarici siyasətdəki yeni prioritetlərini qorumalı olacaq. Lakin Moskvanın son xəbərdarlıqları göstərir ki, bu balanslaşdırılmış siyasəti yürütmək getdikcə çətinləşir.