Yaponiya siyasi səhnəsində onilliklər boyu davam edən ənənələr və mühafizəkar strukturlar fonunda inqilabi bir hadisə reallaşdı. Uzun müddətdir ‘dəmir leydi’ ləqəbi ilə tanınan nüfuzlu siyasətçi Sanae Takaiçi, ölkənin 105-ci baş naziri seçilərək, Yaponiyanın siyasi tarixində tamamilə yeni və parlaq bir səhifə açdı. Bu təyinat təkcə daxili siyasət üçün deyil, həm də qlobal güc balansları üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Takaiçi bu ali kürsüyə əyləşən ilk qadın olaraq, G7 ölkələri arasında qadın liderlərin sayını artırmaqla yanaşı, yapon cəmiyyətindəki “şüşə tavanı” qırmağı bacardı.
“Dəmir Leydi”nin Siyasi Yolu və İdeoloji Mövqeyi
Yaponiya hakim partiyasının (Liberal Demokrat Partiyası – LDP) liderlik yarışında qalib gələn Takaiçi Sanae, parlamentin aşağı və yuxarı palatalarında keçirilən səsvermədə böyük üstünlüklə baş nazir kürsüsünü təmin etdi. Onun siyasi karyerası olduqca zəngin və rəngarəngdir. Keçmiş baş nazir Şinzo Abenin ən yaxın müttəfiqlərindən biri hesab olunan Takaiçi, Daxili İşlər və Rabitə Naziri kimi mühüm postlarda çalışarkən özünü qətiyyətli və prinsipial rəhbər kimi sübut etmişdir. Siyasi dairələrdə onun sərt mövqeyi, milli maraqlara sadiqliyi və güzəştsiz xarakteri Britaniyanın unudulmaz lideri Marqaret Tetçerlə müqayisələrə yol açmış və ona “Dəmir Leydi” adını qazandırmışdır.
İqtisadi Çağırışlar: Deflyasiyadan İnflyasiyaya Keçid
Sanae Takaiçinin hakimiyyətə gəlişi Yaponiyanın iqtisadi modelinin ciddi sınaqlar qarşısında olduğu bir dövrə təsadüf edir. Ölkə uzun illərdir davam edən deflyasiya spirallarından xilas olmağa çalışsa da, son qlobal proseslər və enerji qiymətlərinin artımı fonunda gözlənilməz inflyasiya təzyiqləri ilə üzləşib. Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) Yaponiya hökumətinə və Mərkəzi Bankına (BOJ) pul-kredit siyasətini sərtləşdirməyi və faiz dərəcələrini artırmağı tövsiyə edir. Takaiçi hökuməti üçün ən böyük sınaq iqtisadi artımı zəiflətmədən qiymət sabitliyini necə təmin etmək olacaqdır.
Pul-Kredit Siyasəti və Banklar Arasında Dialoq
Yaponiya Mərkəzi Bankının (BOJ) sədri Kazuo Ueda, yeni baş nazirin iqtisadi komandası ilə sıx əməkdaşlıq etməyə hazır olduğunu nümayiş etdirir. Hazırda bank rəhbərliyi tərəfindən faiz dərəcələri ilə bağlı kəskin addımların atılmadığı bildirilsə də, bazar analitikləri aprel ayında ciddi bir dönüşün olacağını ehtimal edirlər. Takaiçi “Abenomika” prinsiplərinə sadiq qalaraq, dövlət xərclərini artırmaq və investisiyaları təşviq etmək tərəfdarı olsa da, Mərkəzi Bankın müstəqil qərarları qarşısında necə bir strategiya izləyəcəyi investorlar tərəfindən maraqla izlənilir.
Regional Təhlükəsizlik və Xarici Siyasət Kursu
Takaiçinin rəhbərliyi altında Yaponiya xarici siyasətdə daha iddialı və müdafiəyönümlü bir kurs götürə bilər. Onun mühafizəkar baxışları ölkənin hərbi büdcəsinin artırılmasını və regional təhlükəsizlik arxitekturasında Yaponiyanın rolunun gücləndirilməsini nəzərdə tutur. Şərqi Asiyada artan gərginliklər, Şimali Koreyanın raket sınaqları və ərazi mübahisələri fonunda “Dəmir Leydi”nin milli təhlükəsizlik məsələlərinə gətirəcəyi sərt yanaşma ölkənin hərbi potensialının modernləşdirilməsini sürətləndirəcəkdir. Bu, həm də ABŞ-Yaponiya müttəfiqliyinin yeni bir müstəviyə keçməsi deməkdir.
Gender Bərabərliyi və Sosial İslahatlar
Sanae Takaiçinin təyinatı simvolik mənada Yaponiyada qadınların cəmiyyətdəki yerinə dair köhnəlmiş baxışlara sarsıdıcı zərbə vurdu. Dünyanın ən inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarından birinə sahib olmasına baxmayaraq, gender bərabərliyi indeksində geridə qalan Yaponiya üçün bu, böyük bir sıçrayışdır. Takaiçi öz nümunəsi ilə gənc qadın siyasətçilər üçün yeni bir yol xəritəsi cızdı. Onun liderliyi dövründə qadınların iş həyatında daha aktiv iştirakı, demoqrafik böhranın həlli və sosial rifahın yüksəldilməsi istiqamətində mühüm qərarların qəbul ediləcəyi gözlənilir. Takaiçi hökumətinin uğuru, Yaponiyanın 21-ci əsrin qlobal çağırışlarına nə dərəcədə çevik reaksiya verə biləcəyini göstərən əsas indikator olacaqdır.
