Rusiya və İran İslam Respublikası arasında formalaşan yeni iqtisadi model qlobal siyasi arenada və regional münasibətlərdə mühüm dəyişikliklərin carçısı hesab olunur. Hər iki dövlət iqtisadi əməkdaşlığı keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qaldıraraq, təkcə ticarət dövriyyəsini artırmaqla kifayətlənmir, həm də enerji və ərzaq təhlükəsizliyi sahəsində gələcəyə hesablanmış nəhəng layihələr üzərində işləyir. Son statistik göstəricilər bu tərəfdaşlığın dinamikasını sübut edir; belə ki, Rusiya ilə İran arasında ticarət dövriyyəsi ötən il ərzində 22% artaraq hər iki tərəf üçün strateji əhəmiyyət kəsb edən rekord həddə yaxınlaşıb.
Ticarət Dövriyyəsində Sürətli Artım və Sanksiya Amili
İqtisadi əlaqələrdəki bu kəskin artım Rusiya hökumətinin baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk tərəfindən xüsusi olaraq vurğulanıb. Bu rəqəmlər sadəcə iqtisadi nailiyyət deyil, həm də Qərb ölkələri tərəfindən tətbiq edilən sərt sanksiyalar fonunda iki ölkənin bir-birinə olan ehtiyacının və qarşılıqlı dəstəyinin göstəricisidir. Moskva və Tehran xarici təzyiqlərə cavab olaraq iqtisadi müstəqilliyi gücləndirmək, idxalın əvəzlənməsi proqramlarını genişləndirmək və strateji resursların mübadiləsini dərinləşdirmək istiqamətində vahid cəbhədə çıxış edir. Bu yanaşma, hər iki dövlətin qlobal iqtisadi izolasiya cəhdlərinə qarşı dayanıqlılığını artırır.
Enerji və Ərzaq Təhlükəsizliyində Strateji İttifaq
Əməkdaşlığın ən kritik sütunlarından birini enerji və ərzaq təhlükəsizliyi təşkil edir. Qlobal bazarlarda müşahidə olunan qeyri-sabitlik və təchizat zəncirindəki qırılmalar Rusiya və İranı öz daxili resurslarını birləşdirməyə sövq edib. Tərəflər kənd təsərrüfatı məhsullarının dövriyyəsini artırmaqla yanaşı, enerji sektorunda da qarşılıqlı investisiya və texnologiya mübadiləsi həyata keçirirlər. Bu, hər iki ölkənin həm daxili bazarlarını qorumağa, həm də regionda kənar təsirlərdən asılı olmayan dayanıqlı bir təminat sistemi qurmağa xidmət edir. Ərzaq təhlükəsizliyi sahəsində atılan addımlar xüsusilə taxıl və yağlı bitkilərin ticarətində özünü qabarıq göstərir.
Sənaye və Yüksək Texnologiyalar Sahəsində Tərəfdaşlıq
Rusiya və İran arasındakı münasibətlər artıq xammal mübadiləsi çərçivəsindən çıxaraq yüksək texnologiyalı sənaye sahələrini də əhatə edir. Hazırda Rusiyada İran istehsalı olan turbinlərin lokallaşdırılması və istehsalı məsələsi ən mühüm müzakirə mövzularından biridir. Bu layihənin reallaşması Rusiyanın enerji infrastrukturunun yenilənməsinə töhfə verməklə yanaşı, İranın sənaye potensialının beynəlxalq səviyyədə tanınmasına imkan yaradacaq. Bu cür texnoloji əməkdaşlıq sanksiyaların yaratdığı vakuumu doldurmaq və hər iki ölkənin mühəndislik sahəsindəki müstəqilliyini təmin etmək üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
“Şimal-Cənub” Nəqliyyat Dəhlizi və Logistik İnqilab
İqtisadi əlaqələrin gələcəyi həm də effektiv logistika və nəqliyyat infrastrukturundan asılıdır. Bu məqsədlə Rusiya və İran vahid logistika operatorunun yaradılması üzərində fəal iş aparırlar. Bu operator Beynəlxalq Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizi (INSTC) boyunca yükdaşımaların idarə edilməsini sadələşdirəcək və sürətləndirəcək. Vahid logistik sistemin tətbiqi tranzit xərclərini minimuma endirəcək, gömrük prosedurlarını asanlaşdıracaq və Hind okeanından Rusiyanın daxilinə, oradan isə Avropaya qədər uzanan nəhəng bir ticarət yolu formalaşdıracaq. Bu dəhliz ənənəvi Süveyş kanalı marşrutuna ciddi alternativ olmaqla, Avrasiya məkanında yeni iqtisadi konfiqurasiya yaradır.
Regional Sabitlik və Gələcək Perspektivlər
Bütün bu iqtisadi təşəbbüslər Rusiya və İranın strateji tərəfdaşlığını hərbi-siyasi müstəvidən geniş iqtisadi platformaya keçirir. İki ölkənin maliyyə sistemlərinin inteqrasiyası, milli valyutalarla hesablaşmaların genişləndirilməsi və sanksiyalara qarşı ortaq müqavimət strategiyası regional sabitliyin qorunmasına xidmət edir. Gələcəkdə kənd təsərrüfatı, ağır sənaye və rəqəmsal iqtisadiyyat sahələrində birgə müəssisələrin sayının artacağı gözlənilir. Bu strateji ittifaq təkcə tərəflərin iqtisadi rifahını təmin etməyəcək, həm də çoxqütblü dünya nizamının formalaşmasında mühüm rol oynayacaq.