Rusiya və İran Arasında Strateji İqtisadi Yaxınlaşma
Rusiya və İran İslam Respublikası arasında iqtisadi münasibətlər keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyur. Ötən il ərzində ticarət dövriyyəsinin 22 faiz artması iki ölkə arasındakı bağların nə dərəcədə sürətlə inkişaf etdiyini göstərir. Bu göstərici yalnız rəqəmlərdən ibarət deyil, həm də Avrasiya regionunda yeni iqtisadi arxitekturanın qurulmasının bariz nümunəsidir. Tərəflər arasındakı bu dinamika, qlobal iqtisadi konyukturanın dəyişdiyi bir vaxtda qarşılıqlı maraqların üst-üstə düşməsindən qaynaqlanır.
Rusiya hökumətinin baş nazirinin müavini Aleksey Overçukun vurğuladığı kimi, bu artım hər iki dövlətin xarici təzyiqlərə qarşı birgə müqavimət strategiyasının nəticəsidir. Qərb ölkələrinin tətbiq etdiyi sanksiyalar fonunda Moskva və Tehran öz daxili bazarlarını qorumaq və qarşılıqlı asılılığı faydalı əməkdaşlığa çevirmək yolunu seçmişlər. Bu yanaşma, hər iki ölkənin iqtisadi suverenliyini gücləndirməklə yanaşı, beynəlxalq arenada manevr imkanlarını da artırır.
Enerji və Ərzaq Təhlükəsizliyi Prioritet Sahə Kimi
Enerji və ərzaq təhlükəsizliyi məsələləri əməkdaşlığın ana xəttini təşkil edir. Dünyada enerji resurslarının paylanması və tədarük zəncirlərinin qırılması şəraitində Rusiya və İran öz potensiallarını birləşdirərək regional mərkəzə çevrilməyi hədəfləyirlər. Neft və qaz sahəsindəki birgə layihələr hər iki ölkənin qlobal enerji bazarındakı mövqeyini möhkəmləndirir.
Ərzaq təhlükəsizliyi sahəsində isə kənd təsərrüfatı məhsullarının birbaşa tədarükü və aqrar texnologiyaların paylaşılması hər iki tərəf üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. Rusiya İrana taxıl və digər mühüm kənd təsərrüfatı malları ixracını artırarkən, İran tərəfi öz növbəsində mövsümi meyvə-tərəvəz və qida sənayesi məhsulları ilə Rusiya bazarında öz yerini genişləndirir. Bu, hər iki ölkənin daxili tələbatını daha dayanıqlı şəkildə ödəməsinə xidmət edir.
Sənaye və Texnologiya Mübadiləsi: Turbinlərin Lokallaşdırılması
Sənaye sahəsindəki yeniliklər, xüsusilə İranda istehsal olunan yüksək texnologiyalı turbinlərin Rusiyada lokallaşdırılması layihəsi diqqət çəkir. Bu, İranın mühəndislik sahəsindəki nailiyyətlərinin Rusiya sənayesi tərəfindən qəbul edilməsi və ortaq istehsalat zəncirlərinin qurulması deməkdir. Belə bir addım, enerji istehsalı infrastrukturunun yenilənməsində kənar ölkələrdən asılılığı minimuma endirir.
Texnoloji əməkdaşlıq təkcə energetika ilə məhdudlaşmır; maşınqayırma, cihazqayırma və innovativ həllər sahəsində də mütəxəssislər arasında sıx təmaslar mövcuddur. Hər iki ölkə öz texnoloji bazasını inkişaf etdirərək sanksiyaların yaratdığı boşluqları yerli və birgə istehsal hesabına doldurmağa çalışır.
Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizi və Yeni Logistik Era
Logistika sahəsində atılan addımlar, xüsusilə vahid logistika operatorunun yaradılması Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin (INSTC) tam gücü ilə işləməsini təmin edəcək. Bu nəhəng layihə Hind okeanından Rusiyanın şimal limanlarına, oradan isə Avropaya qədər uzanan geniş bir coğrafiyanı birləşdirir. Vahid operatorun fəaliyyəti bürokratik maneələri aradan qaldıracaq və yükdaşımaların maya dəyərini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salacaq.
Bu dəhliz Süveyş kanalına ciddi alternativ olmaqla yanaşı, regionun tranzit cazibədarlığını artıracaq. Yeni logistik marşrutlar ticarətin sürətlənməsinə, infrastrukturun müasirləşməsinə və dəhliz boyunca yerləşən şəhərlərin iqtisadi canlanmasına səbəb olacaqdır.
Maliyyə Sistemlərinin İnteqrasiyası və Gələcək Perspektivlər
İqtisadi əlaqələrin dərinləşməsi həm də bank və maliyyə sistemlərinin inteqrasiyasını tələb edir. İki ölkə arasında milli valyutalarla hesablaşmaların genişləndirilməsi və ödəniş sistemlərinin uyğunlaşdırılması dollar asılılığından qurtulmaq üçün mühüm platformadır. Bu istiqamətdə atılan addımlar ticarət əməliyyatlarının təhlükəsizliyini və şəffaflığını təmin edir.
Yekun olaraq, Rusiya və İranın bu yaxınlaşması Avrasiya məkanında yeni bir güc mərkəzinin yarandığından xəbər verir. Bu əməkdaşlıq təkcə iki ölkənin iqtisadiyyatına deyil, həm də regional sabitliyə və beynəlxalq münasibətlərdə çoxqütblülüyün inkişafına mühüm töhfə verir. Gələcəkdə bu strateji tərəfdaşlığın daha da şaxələnməsi və qlobal iqtisadiyyatda yeni tendensiyalar müəyyən etməsi gözlənilir.