Orta Şərq regionu son illərin ən kritik və təhlükəli hərbi-siyasi böhranlarından birini yaşayır. İranın genişmiqyaslı üçtərəfli hərbi təlimlərə başlayacağını elan etməsi regiondakı güc balansını sarsıdıb və qlobal oyunçuların diqqətini yenidən Tehranın üzərinə çəkib. Bu hərbi manevrlərə cavab olaraq ABŞ və İsrail tərəfindən səsləndirilən bəyanatlar bölgədə böyük bir müharibənin artıq qaçılmaz ola biləcəyi barədə ciddi narahatlıqlar yaradır. Beynəlxalq ekspertlər mövcud vəziyyəti “barıt çəlləyi” üzərində oturan bir regionun hər an partlaya biləcəyi ehtimalı ilə xarakterizə edirlər.
ABŞ-ın Hərbi Hazırlıqları və Donald Trump-ın Qətiyyətli Mövqeyi
ABŞ-ın siyasi rəhbərliyi İranın hərbi aktivliyinə qarşı ən sərt ritorikadan istifadə etməyə başlayıb. Mətbuatda yayılan son məlumatlara görə, Prezident Donald Trump İrana qarşı hərbi güc tətbiq edilməsi ilə bağlı bütün variantları masada saxlayır. Trump administrasiyası Tehranın regiondakı hərəkətlərini birbaşa təhdid kimi qiymətləndirərək, lazım gələrsə hərbi müdaxiləyə hazır olduqlarını açıq şəkildə bəyan edib. Axios və digər nüfuzlu nəşrlərin iddialarına görə, Vaşinqton artıq potensial əməliyyat planlarını nəzərdən keçirir və bu, bölgədə gərginliyi pik həddə çatdırır.
Hərbi sahədəki hərəkətlilik yalnız bəyanatlarla məhdudlaşmır. ABŞ Silahlı Qüvvələri Yaxın Şərqdəki strateji bazalarına əlavə qüvvələr, o cümlədən müasir qırıcı təyyarələr və yanacaqdoldurma tankerləri göndərməyə başlayıb. BloombergHT tərəfindən paylaşılan xəbərlərdə qeyd olunur ki, bu yığınaq uzunmüddətli və genişmiqyaslı hava əməliyyatlarına hazırlıq məqsədi daşıyır. Döyüş təyyarələrinin sayının artırılması və logistik dəstəyin gücləndirilməsi ABŞ-ın İrana qarşı mümkün preventiv zərbələr endirmək ehtimalını daha da real edir.
İsrailin Müharibə Hazırlıqları və Knessetdəki Gərgin Müzakirələr
İsrail dövləti də öz növbəsində İranın nüvə ambisiyalarına və artan hərbi gücünə qarşı səfərbər olub. Anadolu Agentliyinin məlumatına əsasən, İsrail parlamenti olan Knessetdə qapalı qapılar arxasında İrana qarşı müharibə strategiyaları və mümkün ssenarilər müzakirə edilir. İsrail rəhbərliyi illərdir ki, İranın regiondakı proksi qüvvələri vasitəsilə yaratdığı təhlükəni öz varlığına birbaşa təhdid kimi görür. Parlament səviyyəsində aparılan bu müzakirələr İsrailin diplomatik yollardan ümidini kəsdiyini və hərbi həll variantına daha çox üstünlük verdiyini göstərir.
İsrailin hərbi komandanlığı və kəşfiyyat orqanları İranın hərbi obyektlərini və nüvə mərkəzlərini hədəf alan planlar üzərində işləyir. Regionda baş verən hər hansı bir qığılcım İsrailin dərhal hərəkətə keçməsinə səbəb ola bilər. İsrail rəsmiləri bəyan edirlər ki, onlar öz təhlükəsizliklərini qorumaq üçün heç bir addımdan çəkinməyəcəklər və bu məsələdə beynəlxalq ictimaiyyətin dəstəyini gözləmədən təkbaşına hərəkət etmək hüququnu özlərində saxlayırlar.
Strateji Nəticələr və Qlobal Sabitliyə Təhdidlər
İran, ABŞ və İsrail arasındakı bu qarşıdurma sadəcə regional deyil, həm də qlobal miqyaslı fəsadlara yol aça bilər. Hörmüz boğazı kimi strateji su yollarının hərbi əməliyyatlar zonasında olması dünya enerji təhlükəsizliyini təhlükə altına qoyur. Neft qiymətlərinin kəskin artması və qlobal tədarük zəncirinin qırılması dünya iqtisadiyyatında dərin böhranlara səbəb ola bilər. Ekspertlər qeyd edirlər ki, “böyük müharibənin ayaq səsləri” artıq hər tərəfdən eşidilməkdədir və tərəflərin geri addım atmaması vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir.
Son nəticədə, Orta Şərqdəki bu gərginlik beynəlxalq münasibətlər sistemini ciddi sınağa çəkir. Müharibə hazırlıqları ilə yanaşı, diplomatik kanalların hələ də tam bağlanmadığına dair ümidlər olsa da, hərbi ritorikanın üstünlük təşkil etməsi bu ümidləri zəiflədir. Dünya birliyi yaxın günlərdə atılacaq addımların regionun gələcək taleyini müəyyən edəcəyini və böyük bir humanitar fəlakətin qarşısının alınıb-alınmayacağını diqqətlə izləyir. Mövcud vəziyyət göstərir ki, regionda sülhün qorunması üçün tərəflər arasında təcili və konstruktiv dialoqa ehtiyac var, lakin hazırkı mənzərə hərbi toqquşma ehtimalının daha yüksək olduğunu nümayiş etdirir.