Qlobal İstiləşmə və Yeni Sağlamlıq Təhdidləri
Dünyanın üzləşdiyi qlobal istiləşmə problemi artıq yalnız ekoloji bir böhran deyil, həm də ciddi bir bioloji təhlükəyə çevrilməkdədir. Əvvəllər uzaq qütblərdəki buzlaqların əriməsi və dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi ilə gündəmə gələn iqlim dəyişikliyi, indi də ölümcül virusların coğrafi xəritəsini yenidən cızır. Son elmi tədqiqatlar sübut edir ki, yüksələn temperaturlar və dəyişən yağıntı rejimi, tropik bölgələrə məxsus xəstəlik daşıyıcılarının yeni ərazilərə, xüsusən də Avropa qitəsinə sürətlə yayılmasına şərait yaradır.
Bu xəstəliklər arasında ən çox diqqət çəkəni və narahatlıq doğuranı Chikungunya virusudur. Uzun illər boyu yalnız Afrika və Cənub-Şərqi Asiyanın rütubətli meşələrində müşahidə olunan bu virus, artıq inkişaf etmiş Avropa ölkələrində və Türkiyənin qonşu regionlarında özünü göstərməyə başlayıb. İngiltərənin məşhur “The Guardian” qəzeti bu vəziyyəti xüsusi diqqət mərkəzində saxlayaraq, virusun insan həyatı üçün yaratdığı fiziki iztirabları geniş şəkildə işıqlandırıb.
Chikungunya Virusu: “Əyilmiş Adam”ın Simptomları
Chikungunya virusu adını Şərqi Afrikadakı yerli dillərin birindən götürüb və hərfi mənada “əyilmiş adam” və ya “bükülmüş halda olan” deməkdir. Bu ad xəstəliyin ən səciyyəvi xüsusiyyətindən – insana verdiyi dözülməz oynaq ağrılarından qaynaqlanır. Virusun yoluxduğu şəxslər o qədər şiddətli ağrılar yaşayırlar ki, dik gəzmək onlar üçün qeyri-mümkün olur və xəstəliyin pik dövründə bükülmüş vəziyyətdə hərəkət etmək məcburiyyətində qalırlar.
Xəstəliyin əsas əlamətləri qəfil yüksələn qızdırma, kəskin oynaq və əzələ ağrıları, dözülməz baş ağrısı və bədəndə yaranan müxtəlif səpgilərdir. Həyat üçün birbaşa ölümcül təhlükəsi digər ağır tropik viruslarla müqayisədə az olsa da, xəstəliyin buraxdığı fəsadlar aylar, bəzən isə illərlə davam edə bilər. Xroniki hala keçən oynaq ağrıları insanların əmək qabiliyyətini tamamilə itirməsinə və həyat keyfiyyətinin kəskin şəkildə aşağı düşməsinə səbəb olur.
Ağcaqanadların Miqrasiyası və İqlim Faktoru
Virusun bu qədər geniş coğrafiyaya yayılmasının əsas səbəbi “Aedes aegypti” və “Aedes albopictus” kimi tanınan Asiya pələng ağcaqanadlarının yaşayış zonalarının genişlənməsidir. Normalda soyuq qış aylarında məhv olan bu həşəratlar, qlobal istiləşmə səbəbindən mülayimləşən qış fəsilləri sayəsində sağ qala bilirlər. Temperaturun artması həm də ağcaqanadların metabolizmini sürətləndirir, onların daha tez çoxalmasına və daşıdıqları virusun həşəratın bədənində daha sürətlə inkişaf etməsinə yol açır.
Aralıq dənizi hövzəsi hazırda bu növ ağcaqanadlar üçün mükəmməl bir inkubasiya mərkəzinə çevrilib. Urbanizasiyanın artması, durğun suların çoxalması və yüksək nəmlik bu təhlükəli daşıyıcıların şəhər mühitinə uyğunlaşmasını təmin edir. Beləliklə, əvvəllər yalnız ekzotik səyahətlər zamanı qarşılaşılan xəstəlik, artıq Avropanın mərkəzi şəhərlərində yerli sakinləri təhdid edir.
Avropada Epidemiya Həyəcanı və Türkiyə üçün Risklər
İtaliya, Fransa və İspaniya kimi ölkələrdə son illərdə qeydə alınan yerli yoluxma halları, artıq bu virusun Avropada kök saldığını sübut edir. Türkiyə mətbuatında da geniş əks-səda doğuran bu mövzu ilə bağlı “Sözcü” və “Diken” kimi nəşrlər xəbərdarlıq edərək bildirir ki, iqlim şərtləri bu templə dəyişməyə davam edərsə, yaxın gələcəkdə genişmiqyaslı epidemiyalar qaçılmaz olacaq. Türkiyənin xüsusilə Egey və Aralıq dənizi sahilləri, həmçinin İstanbul kimi sıx məskunlaşmış bölgələri bu riskin mərkəzindədir.
“NTV Haber” və “Nefes Gazetesi”nin məlumatlarına görə, Türkiyənin turizm potensialı və beynəlxalq nəqliyyat qovşağı olması virusun ölkəyə girişini asanlaşdıran əsas amillərdir. Xarici ölkələrdən gələn virus daşıyıcısı olan şəxslər vasitəsilə yerli ağcaqanad populyasiyasının yoluxması və xəstəliyin kütləvi hal alması ehtimalı mütəxəssislər tərəfindən ciddi şəkildə dəyərləndirilir.
Mübarizə və Profilaktika Yolları
Bu təhlükəli gedişatın qarşısını almaq üçün həm dövlət səviyyəsində, həm də fərdi qaydada ciddi tədbirlər görülməlidir. Səhiyyə təşkilatları ağcaqanadlarla mübarizə strategiyalarını müasir standartlara uyğunlaşdırmalı və erkən xəbərdarlıq sistemlərini gücləndirməlidirlər. Xüsusilə su hövzələrinin və durğun suların nəzarət altında saxlanılması, ağcaqanadların çoxalma zonalarının məhv edilməsi prioritet məsələdir.
Vətəndaşların da bu mövzuda maarifləndirilməsi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Tropik ölkələrə səyahət edənlərin xüsusi diqqətli olması, qoruyucu spreylərdən istifadə etməsi və simptomlar yarandıqda dərhal həkimə müraciət etməsi zəruridir. İqlim dəyişikliyinin gətirdiyi bu yeni reallıq, qlobal həmrəylik və güclü səhiyyə infrastrukturu olmadan idarə edilə bilməyəcək qədər mürəkkəbdir.
Related Photos
