Avropa Maliyyə Sistemində Gözlənilməz Gərginlik
Dünyanın ən nüfuzlu iqtisadi nəşrlərindən biri olan “Financial Times” (FT) tərəfindən yayılan son məlumatlar Avropa Mərkəzi Bankının (AMB) gələcəyi ilə bağlı ciddi suallar doğurub. Bankın sədri Kristin Laqardın vəzifəsindən vaxtından əvvəl ayrılma ehtimalı təkcə bir kadr dəyişikliyi deyil, həm də Avropanın iqtisadi kursunda baş verə biləcək köklü sarsıntıların xəbərçisi kimi qiymətləndirilir. Bu sensasiyalı xəbərin mərkəzində isə beynəlxalq hüquq, müharibə maliyyəsi və qlobal iqtisadi etibarın toqquşması dayanır.
Məlumata görə, Laqardı belə radikal bir addım atmağa məcbur edən amil Ukraynanın maliyyələşdirilməsi üçün təklif olunan mübahisəli mexanizmdir. Qərb müttəfiqləri, xüsusilə ABŞ, Rusiyanın dondurulmuş aktivlərindən əldə olunan gəlirlərin böyük bir kredit paketinin təminatı kimi istifadə edilməsini təklif edir. Lakin Laqard bu yanaşmanın Avropa iqtisadiyyatının təməl prinsiplərinə zərbə vuracağını düşünərək, öz etirazını ən yüksək səviyyədə ifadə edib.
Rusiya Aktivləri: Hüquqi və İqtisadi Risk Faktoru
Hazırda Avropa İttifaqı daxilində, xüsusilə Belçikadakı “Euroclear” klirinq mərkəzində Rusiyaya məxsus 200 milyard avrodan çox dövlət aktivi dondurulmuş vəziyyətdədir. Bu nəhəng vəsaitin taleyi Qərb paytaxtlarında ən çox müzakirə edilən mövzulardan biridir. ABŞ-ın təklif etdiyi 50 milyard dollarlıq kredit planı bu aktivlərin gələcək illərdə gətirəcəyi faiz gəlirlərini girov qoymağı nəzərdə tutur. Lakin Kristin Laqard bu planın hüquqi əsaslarının zəif olduğunu və gələcəkdə geri dönməz fəsadlar yaradacağını müdafiə edir.
Laqardın əsas narahatlığı avronun qlobal ehtiyat valyuta statusu ilə bağlıdır. O hesab edir ki, dövlət aktivlərinin, hətta onlardan gələn mənfəətin bu şəkildə istifadə edilməsi, digər ölkələrin (məsələn, Çin, Hindistan və ya Körfəz ölkələri) Avropa maliyyə sisteminə olan inamını sarsıda bilər. Əgər dünya ölkələri öz ehtiyatlarını Avropada saxlamağın təhlükəli olduğunu düşünsələr, bu, avronun zəifləməsinə və regiondan kapital axınına səbəb ola bilər. Laqard bunu sadəcə iqtisadi deyil, həm də strateji bir səhv kimi xarakterizə edir.
Kristin Laqardın Liderlik Portreti və Gələcəyi
2019-cu ildən Avropa Mərkəzi Bankına rəhbərlik edən Kristin Laqard, qlobal maliyyə elitasının ən tanınmış simalarından biridir. O, AMB-yə gəlməzdən əvvəl Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) ilk qadın rəhbəri kimi tarixdə iz qoyub, eyni zamanda Fransanın maliyyə naziri vəzifəsində çalışaraq böyük siyasi təcrübə toplayıb. Onun səlahiyyət müddətinin 2027-ci ildə başa çatması nəzərdə tutulsa da, bu istefa xəbəri onun prinsipləri uğrunda vəzifəsindən imtina edə biləcək qədər qətiyyətli olduğunu göstərir.
Laqardın rəhbərliyi dövrü pandemiya, enerji böhranı və yüksək inflyasiya ilə mübarizə illərinə təsadüf edib. O, həmişə mərkəzi bankların müstəqilliyini və siyasətdən kənar qalmasını müdafiə edən bir lider kimi tanınıb. İndi isə o, siyasi təzyiqlər və Ukraynaya dəstək kampaniyası çərçivəsində AMB-nin neytrallığının və hüquqi toxunulmazlığının qurban verilməsinə qarşı çıxır. Onun mümkün gedişi Avropada iqtisadi sabitliyin qarantı olan bir sütunun devrilməsi kimi qəbul edilə bilər.
Transatlantik Fikir Ayrılığı və Qlobal Təsirlər
Bu böhran həm də ABŞ və Avropa arasındakı gizli fikir ayrılıqlarını üzə çıxarır. Vaşinqton dondurulmuş aktivlərdən istifadə məsələsində daha aqressiv mövqe sərgilədiyi halda, Frankfurt (AMB-nin qərargahı) və bir çox Avropa paytaxtları daha təmkinli davranmağa çalışırlar. Laqardın mövqeyi AMB-nin hüquq şöbəsinin rəyi ilə tamamilə üst-üstə düşür; belə bir addımın atılması Rusiyanın cavab tədbirlərinə, o cümlədən Avropa şirkətlərinin Rusiyadakı aktivlərinin müsadirə edilməsinə yol aça bilər.
Nəticə etibarilə, Kristin Laqardın istefa verib-verməyəcəyi hələ dəqiq olmasa da, bu xəbərin yayılması artıq bazarlarda və siyasi kulislərdə gərginlik yaradıb. Əgər o, postunu tərk edərsə, bu, Avrozonanın pul siyasətində böyük bir qeyri-müəyyənlik dövrünün başlanğıcı olacaq. Yeni rəhbərin kim olacağı və onun bu geosiyasi təzyiqlərə qarşı necə duruş gətirəcəyi Avropanın növbəti onillikdəki iqtisadi taleyini müəyyən edəcək əsas faktor olacaqdır.
