Belçika və Amerika Birləşmiş Ştatları arasındakı münasibətlər, adətən, strateji tərəfdaşlıq və qarşılıqlı etimad üzərində qurulsa da, son hadisələr bu əlaqələrdə gözlənilməz çatların yarandığını göstərir. Mübahisənin mərkəzində hər hansı iqtisadi və ya hərbi məsələ deyil, əsrlər boyu davam edən dini bir ənənənin – yəhudi sünnət ayininin hüquqi statusu dayanır. Bu diplomatik insident, Avropanın dünyəvi qanunvericiliyi ilə ABŞ-ın qlobal dini azadlıqlar siyasətinin qarşı-qarşıya gəldiyi nadir məqamlardan birinə çevrilib.
Tibbi Standartlar və Dini İdentiklik Arasında Qalan Mohellər
Belçika prokurorluğu, yəhudi icmasında “mohel” kimi tanınan və dini ayinlərə uyğun olaraq sünnət icra edən bir şəxs haqqında lisenziyasız tibbi fəaliyyət göstərməsi iddiası ilə cinayət işi başladaraq gərginliyin fitilini ateşləyib. Belçika hakimiyyəti iddia edir ki, hər hansı bir cərrahi müdaxilə, o cümlədən sünnət, yalnız rəsmi tibbi təhsilə və müvafiq dövlət lisenziyasına malik şəxslər tərəfindən steril şəraitdə həyata keçirilməlidir. Bu yanaşma, dövlətin uşaqların fiziki toxunulmazlığını və sağlamlıq hüquqlarını qorumaq öhdəliyindən irəli gəlir.
Lakin yəhudi icması və bir çox hüquq müdafiəçiləri bu addımı fərqli şəkildə şərh edirlər. Onların fikrincə, mohel tərəfindən icra edilən “Brit Milah” ayini sadəcə tibbi prosedur deyil, yəhudi kimliyinin ayrılmaz hissəsi və Tanrı ilə bağlanan əhdin rəmzidir. Mohellər bu iş üçün illərlə həm dini, həm də praktiki təlim keçirlər. Cinayət işinin açılması yəhudi icması tərəfindən öz dini həyatlarına birbaşa müdaxilə və hətta gələcəkdə bu ayinin tamamilə qadağan edilməsi üçün bir zəmin kimi qəbul edilir.
Vaşinqtonun Diplomatik Etirazı və Dini Azadlıq Prinsipləri
Amerika Birləşmiş Ştatları bu məsələyə ən yüksək səviyyədə reaksiya verərək, Belçikanın atdığı addımları dini azadlıqlara qarşı qeyri-məqbul təzyiq kimi qiymətləndirib. ABŞ Dövlət Departamenti vurğulayır ki, dini azlıqların öz adətlərini sərbəst şəkildə yerinə yetirməsi fundamental insan hüquqlarından biridir. Vaşinqtonun bu sərt mövqeyi Belçika tərəfindən suverenliyə müdaxilə kimi qarşılanıb. Nəticədə, Belçika Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ səfirini çağıraraq rəsmi etirazını bildirib və bu hərəkətin ölkənin daxili hüquqi prosedurlarına kölgə saldığını bəyan edib.
Diplomatik gərginlik tərəflərin bir-birini qarşılıqlı şəkildə beynəlxalq normaları pozmaqda ittiham etməsi ilə daha da dərinləşib. ABŞ tərəfi hesab edir ki, bu cür təqiblər yəhudi icmasının Avropadakı gələcəyini təhlükə altına qoyur və antisemitizm meyllərinin dolayısı ilə artmasına rəvac verir. Belçika isə öz növbəsində qanunun aliliyini və dünyəvi dövlət prinsiplərini hər şeydən üstün tutduğunu bəyan edir.
Avropada Dünyəvilik və Dini Adətlərin Toqquşması
Bu hadisə Avropada son onillikdə müşahidə olunan daha geniş bir problemin təzahürüdür. Bir çox Avropa ölkəsində heyvanların dini qaydalarla kəsilməsi (halal və koşer qidalar) və uşaqların dini səbəblərlə sünnət edilməsi kimi mövzular ətrafında qızğın mübahisələr gedir. Heyvan hüquqları və uşaq hüquqları kontekstində irəli sürülən yeni qanunvericilik təşəbbüsləri tez-tez dini azadlıqlarla toqquşur. Belçikadakı bu son hadisə, liberal dünyəvi dəyərlərlə dini mühafizəkarlıq arasındakı incə balansın nə dərəcədə kövrək olduğunu bir daha sübut etdi.
Yəhudi və müsəlman icmaları bu növ hüquqi məhdudiyyətləri öz həyat tərzlərinə qarşı hücum kimi dəyərləndirirlər. Onlar qeyd edirlər ki, bu cür qərarlar dini icmaların cəmiyyətə inteqrasiyasına mane olur və onları öz ölkələrində yadlaşdırır. Digər tərəfdən, Avropadakı dünyəvi qüvvələr isə qanunların istisnasız olaraq hər kəsə, o cümlədən dini xadimlərə də şamil edilməli olduğunu müdafiə edirlər.
Gələcək Münasibətlər: Uzlaşma Yoxsa Böhran?
Belçika və ABŞ arasındakı bu diplomatik böhranın necə nəticələnəcəyi hələlik bəlli deyil. Hər iki tərəf öz prinsipial mövqelərindən geri çəkilmək niyyətində görünmür. Bu vəziyyət Belçika daxilindəki yəhudi icması üçün böyük qeyri-müəyyənlik yaradıb. Əgər mohelə qarşı cinayət işi məhkəmə hökmü ilə nəticələnərsə, bu, digər Avropa ölkələri üçün də presedent yarada bilər və dini ayinlərin icrası qaydalarını kökündən dəyişdirə bilər.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, tərəflər arasında kompromis tapılmasa, bu gərginlik digər sahələrdəki əməkdaşlığa da mənfi təsir göstərə bilər. Diplomatik kanallar vasitəsilə aparılan danışıqlarda əsas məqsəd tibbi təhlükəsizliyi təmin etməklə yanaşı, dini ayinlərin sərbəstliyini qoruyacaq yeni bir mexanizmin tapılmasıdır. Bu böhran, müasir demokratik cəmiyyətlərdə fərqli dəyərlər sisteminin bir arada yaşamasının nə qədər mürəkkəb bir proses olduğunu bir daha nümayiş etdirir.
Related Photos
