Almaniyanın aparıcı siyasi fiqurlarından biri olan Fridrix Merzin son bəyanatları Avropanın müdafiə sənayesindəki ən böyük və ən iddialı layihələrindən biri olan Gələcək Döyüş Hava Sisteminin (FCAS) gələcəyini ciddi sual altında qoyub. Almaniyanın Xristian Demokrat İttifaqının (CDU) sədri tərəfindən səsləndirilən bu sərt tənqidlər, onsuz da uzun müddətdir sənaye və siyasi mübahisələrlə zəifləmiş olan Fransa-Almaniya müdafiə əməkdaşlığına yeni bir zərbə vurub. Merz, bu nəhəng layihənin Almaniyanın müasir hərbi ehtiyaclarını tam qarşılamadığını və mövcud geosiyasi reallıqlarla uyğunlaşmadığını vurğulayaraq, Avropanın strateji müstəqillik arzularının mərkəzində duran bu təşəbbüsü qeyri-müəyyənliyə sürükləyib.
FCAS Layihəsinin Strateji Əhəmiyyəti və Hədəfləri
FCAS (Future Combat Air System) layihəsi sadəcə yeni bir qırıcı təyyarə istehsal etmək məqsədi daşımır; bu, 2040-cı illərdən etibarən Avropanın hava məkanında hökmranlığını təmin edəcək geniş bir ekosistemin qurulmasıdır. Fransa, Almaniya və İspaniyanın ortaq şəkildə başlatdığı bu proqram altıncı nəsil döyüş təyyarəsi ilə yanaşı, pilotsuz uçuş aparatları, peyk rabitə sistemləri və bulud texnologiyasına əsaslanan döyüş idarəetmə şəbəkəsini əhatə edir. Layihənin əsas məqsədi Avropanın hərbi texnologiyalar sahəsində Amerika Birləşmiş Ştatlarından asılılığını azaltmaq və regionun öz müdafiə sənayesini qlobal rəqabətə davamlı saxlamaqdır. Lakin Fridrix Merzin Financial Times-a verdiyi müsahibə göstərir ki, bu strateji hədəflər daxili siyasi fikir ayrılıqları qarşısında çox həssasdır.
Fridrix Merzin Tənqidləri və Almaniyanın Dəyişən Prioritetləri
Mühafizəkar lider Fridrix Merz layihənin hazırkı gedişatından narazılığını ifadə edərkən, xüsusilə Ukraynadakı müharibədən sonra dəyişən təhlükəsizlik mühitinə diqqət çəkib. O qeyd edib ki, Almaniya və Avropanın təcili müdafiə ehtiyacları var, FCAS isə hələ çox uzaq bir gələcəyi hədəfləyir. Merzin tənqidləri layihənin həm həddindən artıq baha olması, həm də texnoloji cəhətdən Fransanın maraqlarına daha çox xidmət etməsi ilə bağlıdır. Alman müxalifət liderinin bu mövqeyi, Berlinin layihəyə ayırdığı maliyyə dəstəyini yenidən nəzərdən keçirə biləcəyi barədə siqnallar verir. Bu, Almaniyanın artıq F-35 qırıcılarını almaq qərarı verməsindən sonra FCAS-a olan inamın sarsılmasının bir göstəricisidir.
Sənaye Mübahisələri və İflasın Astanasında Olan Danışıqlar
Layihənin daxilindəki ən böyük gərginlik nöqtələrindən biri də Fransanın “Dassault Aviation” və Almaniyanın “Airbus” şirkətləri arasındakı “intellektual mülkiyyət” və liderlik mübarizəsidir. Hər iki tərəf texnoloji üstünlüyü əldə saxlamağa çalışır ki, bu da illərdir işlərin ləngiməsinə səbəb olur. Breaking Defense kimi mötəbər hərbi nəşrlərin məlumatına görə, tərəflər arasında danışıqlar tez-tez çıxılmaz vəziyyətə düşür. Merzin açıqlamaları bu texniki mübahisələrin artıq siyasi bir böhrana çevrildiyini təsdiqləyir. Əgər tərəflər sənaye paylarının bölüşdürülməsi və texnologiya transferi məsələsində ortaq məxrəcə gələ bilməsələr, layihənin tamamilə dağılması ehtimalı gündən-günə artır.
Avropa Müdafiəsində Parçalanma və Tempest Rəqabəti
FCAS layihəsinin üzləşdiyi çətinliklər Avropanın müdafiə sahəsindəki dərin parçalanmalarını da ifşa edir. Digər tərəfdən, Böyük Britaniya, İtaliya və Yaponiyanın iştirak etdiyi Tempest (GCAP) layihəsi daha sürətlə irəliləyir. Avropanın iki fərqli altıncı nəsil qırıcı layihəsi üzərində çalışması resursların israfı və hərbi standartlaşmanın pozulması kimi qiymətləndirilir. The Economist və Wall Street Journal kimi nəşrlər vurğulayırlar ki, FCAS-ın uğursuzluğu Avropanın “strateji muxtariyyət” konsepsiyasının sonu ola bilər. Bu vəziyyət Avropa ölkələrini yenidən ABŞ-dan hazır silah sistemləri almağa məcbur edərək, yerli sənayenin inkişafına ciddi maneə yarada bilər.
Gələcək Üçün Qeyri-müəyyən Perspektivlər
Yekun olaraq, Fridrix Merzin bəyanatları FCAS layihəsinin yalnız texniki deyil, həm də ciddi bir etimad böhranı yaşadığını göstərir. Əgər Almaniyada növbəti seçkilərdən sonra Merz rəhbərliyində bir hökumət qurulsa, layihənin şərtlərinin köklü şəkildə dəyişdirilməsi və ya Almaniyanın bu proqramdan tamamilə çəkilməsi gündəmə gələ bilər. FCAS-ın taleyi təkcə bir təyyarənin istehsalı deyil, həm də Fransa və Almaniyanın Avropanın gələcək təhlükəsizlik memarlığında nə dərəcədə birlikdə hərəkət edə biləcəyinin sınağıdır. Layihənin ləğvi Avropa Birliyi daxilindəki hərbi inteqrasiya səylərinə onilliklər boyu bərpa olunmayacaq bir zərər vura bilər.
Related Photos
