Avropa Birliyi (Aİ) üzv dövlətlərlə birlikdə 2028-ci ilə qədər müdafiə sahəsinə cəmi 800 milyard avro sərmayə yatıracağını rəsmən elan edərək tarixdə görünməmiş bir addım atdı. Bu monumental qərar, Aİ-nin regional və qlobal təhlükəsizlikdəki rolunu yenidən müəyyənləşdirmək, müdafiə imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirmək məqsədi daşıyır. Bu böyük büdcə, Avropanın son onilliklərdə qarşılaşdığı ən ciddi təhlükəsizlik çağırışlarına verilən kollektiv bir cavab kimi qiymətləndirilir.
Müdafiə Sənayesində Yeni Strategiya: SAFE Proqramı
Aİ Şurasının səkkiz üzv ölkənin hərbi hazırlığını təmin edən SAFE proqramı planlarını təsdiqləməsi ilə bu genişmiqyaslı sərmayənin ilk addımları atılmış oldu. Bu proqram, Avropanın müdafiə sənayesinin inkişaf etdirilməsi, birgə layihələrin dəstəklənməsi və ümumi təhlükəsizlik çağırışlarına qarşı kollektiv müqavimətin artırılması üçün nəzərdə tutulub. Hərbi təchizatın tədarükü, tədqiqat və inkişaf, eləcə də vahid müdafiə standartlarının yaradılması bu vəsaitin əsas istiqamətlərindən olacaq. SAFE proqramı çərçivəsində üzv ölkələr arasında hərbi texnologiyaların mübadiləsi və ortaq istehsalat zəncirlərinin qurulması da prioritet təşkil edir.
Geosiyasi Dəyişikliklər və Ukrayna Müharibəsinin Təsiri
Bu tarixi qərar, xüsusilə Ukraynadakı müharibənin fonunda Avropanın təhlükəsizlik mühitinin dəyişməsi ilə bağlıdır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Avropa ölkələrinin öz müdafiə imkanlarını gücləndirməsinin və NATO-dan kənar strateji müstəqilliyə nail olmasının zəruriliyini bir daha göstərdi. Bir çox Avropa lideri uzun müddətdir ki, Aİ-nin “strateji avtonomiya”sının vacibliyini vurgulayırdı və bu 800 milyard avroluq büdcə bu istiqamətdə atılmış ən böyük addım kimi qiymətləndirilir. Müharibənin gətirdiyi qeyri-müəyyənlik, Avropa paytaxtlarını hərbi büdcələri yenidən nəzərdən keçirməyə və uzunmüddətli müdafiə planlarını sürətləndirməyə vadar etdi.
Hüquqi Çərçivə və Daxili İslahat Tələbləri
Aİ-nin Lissabon Müqaviləsinin 42.7-ci maddəsində yer alan “qarşılıqlı müdafiə maddəsi”nin NATO-dan aşağı təhdidlərdə istifadə edilə biləyəci ilə bağlı müzakirələr də Avropanın müdafiə doktrinasında dəyişikliklərin siqnalını verir. Bu maddənin fəallaşdırılması, Aİ üzvlərinin bir-birinə qarşı hər hansı bir hücumda kollektiv cavab verməsini nəzərdə tutur. Almaniya Xarici İşlər Naziri Annalena Berbok kimi yüksək vəzifəli şəxslərin Avropanın müdafiə səylərini tənqid etməsi, daha güclü və koordinasiyalı bir müdafiə strukturunun qurulması üçün daxili təzyiqlərin mövcudluğunu göstərir. Bu sərmayə təkcə silah alınması deyil, həm də bürokratik əngəllərin aradan qaldırılması və daha çevik qərar qəbul etmə mexanizmlərinin yaradılması üçün bir imkan yaradır.
Qlobal Təhlükəsizlik və Gələcək Perspektivlər
Nəticə olaraq, Aİ-nin bu miqyaslı müdafiə sərmayəsi, Avropanın gələcək təhlükəsizlik mənzərəsini kökündən dəyişdirməyə potensialına malikdir. Bu qərar, təkcə Avropanın hərbi qabiliyyətlərini gücləndirməklə kifayətlənməyəcək, həm də Aİ-nin qlobal səhnədə daha qətiyyətli bir oyunçu kimi çıxış etməsinə yol açacaq. 2028-ci ilə qədər ediləcək bu sərmayələr, Avropanın yeni bir təhlükəsizlik dövrünə qədəm qoyduğunu və öz taleyini daha çox öz əlinə almağa hazır olduğunu göstərir. Bu addım həm də beynəlxalq tərəfdaşlara mesajdır ki, Avropa artıq öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün iqtisadi gücünü hərbi potensiala çevirməyə tam qərarlıdır.
Related Photos
