Amerika Birləşmiş Ştatlarının iqtisadiyyatı hazırda dünya maliyyə tarixinin ən maraqlı və eyni zamanda düşündürücü dövrlərindən birini yaşayır. Ölkə Ümumi Daxili Məhsulun (ÜDM) artımı baxımından güclü dinamika nümayiş etdirsə də, əmək bazarındakı göstəricilər bu sürətlə ayaqlaşa bilmir. Bu fenomen iqtisadçılar tərəfindən “işsiz bum” adlandırılır və mövcud iqtisadi modelin gələcək dayanıqlığı barədə ciddi suallar yaradır.
İqtisadi Modellərin Sınağı və Bloomberg-in Təhlili
Bloomberg-in son hesabatlarına görə, ABŞ-da müşahidə olunan bu təzadlı vəziyyət iqtisadiyyatın ənənəvi işləmə prinsiplərini sarsıdır. Onilliklər boyu qüvvədə olan iqtisadi nəzəriyyələr, xüsusən də Okun qanunu kimi modellər, iqtisadi artımın mütləq şəkildə məşğulluğun artmasına gətirib çıxaracağını iddia edirdi. Lakin indiki şəraitdə iqtisadiyyatın genişlənmə sərhədləri zorlanır, şirkətlər daha çox mənfəət əldə edir, lakin yeni işçi qüvvəsinə ehtiyac duymurlar. Bu, iqtisadi inkişafın keyfiyyətinin və paylanma mexanizminin dəyişdiyini göstərir.
Mohamed El-Erian: Texnologiya və Səmərəlilik Paradoksu
Məşhur investor və iqtisadçı Mohamed El-Erian Business Insider-ə verdiyi şərhdə bu vəziyyəti yaradan üç əsas faktoru diqqətə çatdırır. Onun fikrincə, süni intellektin sürətli tətbiqi, avtomatlaşdırma və istehsal proseslərinin rəqəmsallaşması işçi qüvvəsinə olan tələbatı kökündən dəyişib. Şirkətlər artıq daha az insan resursu ilə daha yüksək səmərəlilik əldə edə bilirlər. Baton Rouge Business Report da bu fikri dəstəkləyərək bildirir ki, struktur dəyişiklikləri nəticəsində iqtisadi artım artıq yeni iş yerlərinin yaradılmasından asılı deyil, bu da əmək bazarında durğunluğa yol açır.
Goldman Sachs-dan Risk Xəbərdarlığı: İstehlakın Azalması
Maliyyə dünyasının nəhənglərindən olan Goldman Sachs analitikləri xəbərdarlıq edirlər ki, pisləşən əmək bazarı ABŞ iqtisadiyyatı üçün “gizli bomba” rolunu oynaya bilər. Seeking Alpha-da dərc olunan təhlillərə əsasən, iş yerlərinin yaradılmaması uzunmüddətli perspektivdə istehlakçı xərclərinin kəskin azalmasına səbəb olacaq. ABŞ iqtisadiyyatının böyük hissəsinin daxili istehlaka söykəndiyini nəzərə alsaq, əhalinin gəlirlərinin azalması və ya işsizlik qorxusu iqtisadi tənəzzülün əsas tətikləyicisi ola bilər.
Fortune və Yeni Reallıq: Böyümənin Sosial Qiyməti
Fortune jurnalının analitikləri qeyd edirlər ki, iqtisadiyyatın yeni iş yerləri yaratmadan böyüməsi cəmiyyətdə gəlir bərabərsizliyini daha da dərinləşdirir. Kağız üzərində iqtisadiyyat çiçəklənir, lakin bu rifahdan bəhrələnən insanların dairəsi getdikcə daralır. “İşsiz bum” vəziyyəti o deməkdir ki, iqtisadi artımın meyvələri işçi sinfinə deyil, daha çox texnologiya sahiblərinə və kapitalistlərə çatır. Bu, təkcə iqtisadi deyil, həm də ciddi sosial fəsadlara yol aça biləcək bir tendensiyadır.
Gələcək Üçün Perspektivlər və Həll Yolları
Nəticə olaraq, ABŞ-da baş verən bu iqtisadi fenomen siyasətçilərin qarşısında çətin tapşırıqlar qoyur. İqtisadi inkişafın inklüzivliyini təmin etmək üçün təhsil sisteminin yenidən qurulması, işçilərin yeni texnoloji dövrə uyğunlaşdırılması və sosial müdafiə mexanizmlərinin gücləndirilməsi qaçılmazdır. Əgər bu paradoks həll edilməzsə, ABŞ iqtisadiyyatı “rəqəmsal rifah” içində yaşayan “sosial böhran”la üz-üzə qala bilər. Dayanıqlı gələcək üçün artımın yalnız rəqəmlərdə deyil, insanların gündəlik həyatında və iş imkanlarında əks olunması mütləqdir.