Türkiyədə Kirayə Böhranı: Enflyasiyadan İkiqat Artım
Türkiyə iqtisadiyyatında son illərin ən çətin dövrlərindən biri yaşanmaqdadır. Xüsusilə daşınmaz əmlak bazarında müşahidə olunan kəskin qiymət artımı, əhalinin böyük bir hissəsini ciddi maliyyə sıxıntısı ilə üz-üzə qoyub. Rəsmi statistikaya əsasən, ölkədə ümumi inflyasiya səviyyəsi 30 faiz civarında qərarlaşsa da, kirayə mənzil bazarında artım tempi bu göstəricini iki dəfədən də çox üstələyərək 61.6 faizə yüksəlib. “Sözcü” qəzetinin yaydığı məlumatlara görə, bu kəskin fərq artıq sadəcə iqtisadi göstərici olmaqdan çıxaraq, on minlərlə insanın gündəlik həyatını iflic edən ciddi bir sosial problemə çevrilmişdir.
Böyük Şəhərlərdə Yaşayış Şərtləri Ağırlaşır
Kirayə qiymətlərindəki bu sürətli və idarəolunmaz artım, əsasən İstanbul, Ankara və İzmir kimi sənaye və ticarət mərkəzi sayılan meqapolislərdə özünü büruzə verir. Mənzillərin yaşayış sahəsindən çox bir investisiya aləti kimi görülməsi, yeni binaların tikintisindəki ləngimələr və tələbin təklifdən dəfələrlə çox olması bu bahalaşmanın əsas hərəkətverici qüvvələridir. Xüsusilə iş yerlərinin və təhsil müəssisələrinin cəmləşdiyi mərkəzi rayonlarda əlverişli qiymətə ev tapmaq artıq demək olar ki, qeyri-mümkün hala gəlib. Bu vəziyyət orta və aşağı gəlirli ailələrin şəhər mərkəzlərindən kənara itələnməsinə və nəqliyyat xərclərinin də artmasına gətirib çıxarır.
Qanuni Limitlər və Ev Sahibi-Kirayəçi Münaqişələri
Türkiyə hökuməti kirayə artımlarını cilovlamaq məqsədilə 25 faizlik artım tavanı tətbiq etsə də, bu tənzimləmə bir çox hallarda kağız üzərində qalır. Ev sahibləri bazar qiymətlərinin rəsmi limitdən qat-qat yüksək olmasını əsas gətirərək, mövcud kirayəçiləri müxtəlif bəhanələrlə evdən çıxarmağa çalışır və ya qeyri-rəsmi razılaşmalarla daha yüksək ödənişlər tələb edirlər. Bu durum, Türkiyə məhkəmələrində ev sahibi və kirayəçi mübahisələri ilə bağlı işlərin rekord həddə çatmasına səbəb olub. Məhkəmə proseslərinin illərlə uzanması həm mülkiyyət sahibləri, həm də evsiz qalmaq qorxusu yaşayan vətəndaşlar üçün böyük psixoloji və maddi gərginlik yaradır.
İqtisadi Səbəblər və Tikinti Sektorunun Vəziyyəti
Tikinti materiallarının qiymətindəki qlobal artım və milli valyutanın dəyər itirməsi yeni yaşayış sahələrinin inşasını xeyli bahalaşdırıb. İnşaat xərclərinin yüksəlməsi yeni mənzil təklifinin azalmasına, bu isə öz növbəsində mövcud mənzillərin qiymətinin süni şəkildə artmasına yol açır. Digər tərəfdən, vətəndaşların alıcılıq qabiliyyətinin aşağı düşməsi insanların mənzil almaq əvəzinə kirayəyə yönəlməsinə səbəb olur ki, bu da tələbi daha da stimullaşdırır. Nəticədə, kirayə bazarı ümumi iqtisadiyyatın digər sahələrindən daha sürətlə bahalaşaraq idarəolunmaz bir dövrəyə daxil olub.
Sosial Nəticələr və Hökumətdən Gözləntilər
Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, mənzil böhranı həll edilməzsə, yaxın gələcəkdə ölkədə sosial gərginlik daha da dərinləşə bilər. Gənclərin müstəqil evə çıxa bilməməsi, ailə daxili münaqişələrin artması və insanların qida kimi fundamental ehtiyaclarından kəsərək kirayə ödənişlərinə yönəltməsi yaşayış keyfiyyətini minimuma endirir. Problemin həlli üçün dövlətin mənzil siyasətinə köklü müdaxilə etməsi, sosial mənzil layihələrini genişləndirməsi və kirayə bazarında şəffaf, hər iki tərəfin hüquqlarını qoruyan nəzarət mexanizmləri qurması zəruridir. Əks halda, bu böhran Türkiyənin ən yaralı sosial problemlərindən biri olaraq qalmağa davam edəcək.
Related Photos
