Türkiyədə Kirayə Böhranı: Qiymətlər Rəsmi İnflyasiyanı İkiqat Üstələyir
Türkiyə iqtisadiyyatında son illərin ən ciddi çətinliklərindən biri olan yüksək inflyasiya şəraiti, yaşayış sahələrinin kirayə qiymətlərində özünü daha kəskin büruzə verir. Rəsmi statistik məlumatlara əsasən, ölkədə ümumi inflyasiya səviyyəsi 30% civarında qərarlaşsa da, mənzil kirayələrindəki artım sürəti bu rəqəmi xeyli geridə qoyaraq 61.6%-ə çatıb. Sözcü qəzetinin araşdırmalarına görə, bu kəskin artım xüsusilə böyük metropollarda yaşayan on minlərlə vətəndaş üçün mənzil əlçatanlığını demək olar ki, qeyri-mümkün edib və kirayəçiləri çıxılmaz maliyyə vəziyyətinə salıb.
Böyük Şəhərlərdə Yaşayış Şərtləri Ağırlaşır
İstanbul, Ankara və İzmir kimi iri şəhərlər bu böhranın mərkəzində yerləşir. Bu şəhərlərdə tələbatın təklifi üstələməsi, həmçinin xarici miqrasiya və daxili köç dalğaları qiymətlərin süni şəkildə yüksəlməsinə zəmin yaradır. Orta və aşağı gəlirli ailələr artıq aylıq büdcələrinin 60-70%-ni yalnız mənzil kirayəsinə ayırmaq məcburiyyətində qalırlar. Bu vəziyyət qida, təhsil və səhiyyə kimi fundamental ehtiyaclar üçün ayrılan vəsaitin azalmasına və dolayısı ilə ailələrin həyat keyfiyyətinin kəskin şəkildə düşməsinə səbəb olur. Xüsusilə tələbələr və gənc mütəxəssislər üçün şəhər mərkəzlərində yaşamaq artıq lüksə çevrilib.
Qiymət Artımının Səbəbləri və Qanunvericilikdəki Boşluqlar
Mütəxəssislər kirayə bazardakı bu xaotik vəziyyəti bir neçə faktorla əlaqələndirirlər. Birinci növbədə, tikinti materiallarının bahalaşması və valyuta kursundakı oynaqlıq yeni mənzil tikintisini yavaşladıb ki, bu da bazarda mənzil qıtlığı yaradıb. Digər tərəfdən, daşınmaz əmlakın sürətli dəyər qazanması fonunda mənzillərin yaşayış sahəsindən çox, bir investisiya alətinə çevrilməsi qiymətləri yuxarı itələyir. Hökumətin tətbiq etdiyi 25%-lik kirayə artımı tavanı isə bir çox hallarda kağız üzərində qalır. Ev sahibləri müxtəlif hüquqi boşluqlardan istifadə edərək, məsələn “ehtiyac səbəbilə boşaltma” və ya müqavilə yenilənməsi bəhanəsi ilə köhnə kirayəçiləri çıxarır və mənzilləri yeni müştərilərə bazar qiyməti ilə təklif edirlər.
Sosial Gərginlik və Məhkəmə Mübahisələri
Hazırda Türkiyədə məhkəmə sisteminin ən böyük yükünü məhz ev sahibi və kirayəçi arasındakı mübahisələr təşkil edir. Qanunla müəyyən edilmiş artım limitlərinə əməl olunmaması və birtərəfli qiymət artımları tərəflər arasında ciddi münaqişələrə yol açır. Bir çox ailə hər an evdən çıxarılma qorxusu və ya ödəyə bilməyəcəkləri borc yükü altında yaşayır, bu isə cəmiyyətdə psixoloji gərginliyi və sosial narazılığı artırır. İqtisadi qeyri-müəyyənlik fonunda kirayə probleminin həll olunmaması gələcəkdə daha böyük sosioloji problemlərin və məişət zəminli münaqişələrin yaranacağına dair siqnallar verir.
Həll Yolları və Strateji Müdaxilə Zərurəti
İqtisadçılar və şəhərsalma mütəxəssisləri vurğulayırlar ki, problemin köklü həlli üçün yalnız inzibati qadağalar və qiymət tavanı kifayət deyil. Hökumət tərəfindən sosial mənzil layihələrinin genişləndirilməsi, boş qalan mənzillərin vergiyə cəlb edilməsi və kirayə bazarının rəqəmsal platformalar vasitəsilə şəffaf şəkildə tənzimlənməsi üçün yeni mexanizmlər yaradılmalıdır. Əks təqdirdə, kirayə artımları ümumi inflyasiyanı tetikləməyə davam edəcək və ölkənin ən ağrılı sosial problemlərindən biri olaraq qalacaqdır. Təcili strateji müdaxilələr edilməzsə, mənzil sahibi olmaq və ya hətta münasib qiymətə kirayədə qalmaq gənc nəsillər üçün əlçatmaz bir xəyala çevrilə bilər.
Related Photos
