ABŞ-ın siyasi arenasında yenidən dominant mövqe tutmağa çalışan Donald Trampın xarici siyasət gündəmində Venesuela məsələsi mərkəzi yerlərdən birini tutur. Dünyanın ən zəngin xam neft ehtiyatlarına sahib olan bu Cənubi Amerika ölkəsi, Trampın həm iqtisadi, həm də geosiyasi strategiyasının əsas hədəfinə çevrilib. Keçmiş prezidentin planlarına əsasən, Karakasla qurulacaq yeni münasibətlər fonunda rəsmi səfərin reallaşması və bu ölkənin enerji resurslarının yenidən qlobal bazara inteqrasiyası nəzərdə tutulur. Lakin bu ambisiyalı layihənin həyata keçirilməsi yalnız siyasi iradədən deyil, həm də beynəlxalq enerji nəhənglərinin inamından asılıdır.
Enerji İnfrastrukturunun Bərpası və Amerika Texnologiyası
Donald Trampın strategiyasının nüvəsini Venesuelanın illərdir baxımsız qalan və sanksiyalar nəticəsində aşınmış neft infrastrukturunu Amerika texnologiyası və kapitalı vasitəsilə yenidən ayağa qaldırmaq təşkil edir. O, bu addımın qlobal neft bazarında tədarükü artıraraq qiymətləri kəskin şəkildə aşağı salacağını proqnozlaşdırır. Trampa görə, Amerika şirkətlərinin Venesuelaya qayıdışı həm də Rusiyanın və Çinin bu regiondakı təsirini zəiflətmək üçün strateji bir gediş olacaq. Lakin sənaye ekspertləri xəbərdarlıq edirlər ki, illərdir davam edən texniki qulluq çatışmazlığı neft quyularının və emal zavodlarının tamamilə yenidən qurulmasını tələb edir ki, bu da milyardlarla dollar investisiya deməkdir.
Şirkətlərin Tərəddüdü: Keçmişin Acı Təcrübələri
Trampın bu planının qarşısında dayanan ən böyük praktik maneə Amerika enerji şirkətlərinin nümayiş etdirdiyi “soyuq” münasibətdir. Xüsusilə keçmişdə Venesuelada aktivləri Karakas rejimi tərəfindən milliləşdirilən və böyük maliyyə itkiləri ilə üzləşən korporasiyalar yenidən eyni riskə girməkdən ehtiyat edirlər. ExxonMobil, ConocoPhillips və digər nəhənglər üçün Venesuela hələ də siyasi cəhətdən qeyri-sabit və hüquqi təminatı olmayan bir region hesab olunur. Şirkət rəhbərləri bildirirlər ki, Nikolas Maduro hökumətinin vədlərinə inanmaq və uzunmüddətli investisiyalar yatırmaq üçün onlara Vaşinqtondan daha güclü hüquqi və diplomatik zəmanətlər lazımdır.
Siyasi Şahmat: Maduro və Sanksiyalar Dilemması
Məsələnin diplomatik tərəfi də kifayət qədər qəlizdir. Trampın birinci prezidentliyi dövründə tətbiq etdiyi “maksimum təzyiq” siyasəti Venesuela iqtisadiyyatını iflic etsə də, gözlənilən hakimiyyət dəyişikliyi ilə nəticələnməmişdi. İndi isə o, daha çox “müqavilə bağlayan” (deal-maker) obrazında çıxış edərək, neft amilindən istifadə edib regionda yeni bir nizam qurmağa çalışır. Bunun üçün isə Vaşinqtonun tətbiq etdiyi sərt sanksiyaların hansı şərtlərlə yumşaldılacağı və Karakasla münasibətlərin necə formatlanacağı hələ də müəmmalı qalır. Siyasi analitiklər hesab edirlər ki, Tramp Maduronu güzəştə getməyə məcbur etmək üçün həm iqtisadi stimullardan, həm də diplomatik təzyiq rıçaqlarından eyni vaxtda istifadə edə bilər.
Geopolitik Nəticələr və Gələcək Perspektivlər
Əgər Tramp Amerika şirkətlərini Venesuelaya qayıtmağa inandıra bilsə, bu, dünya enerji bazarı üçün inqilabi bir hadisə ola bilər. Venesuela neftinin axınının bərpası yalnız ABŞ-da yanacaq qiymətlərini aşağı salmayacaq, həm də OPEC daxilindəki güc balansını dəyişəcək. Bununla belə, yaxın aylarda Vaşinqton və Karakas arasındakı diplomatik gedişlər bu planın real iqtisadi layihəyə, yoxsa sadəcə siyasi şüar olaraq qalacağına aydınlıq gətirəcək. Amerika şirkətlərinin investisiya qərarları Donald Trampın Venesuela şahmatında növbəti addımının taleyini müəyyən edən əsas faktor olacaq.
Related Photos
