Qlobal Təhlükə: Heyvan mənşəli xəstəliklər və gələcək pandemiyalar
Son illərdə dünya mətbuatında yer alan həyəcanverici məlumatlar, heyvanlardan insanlara keçən xəstəliklərin nə qədər dağıdıcı ola biləcəyini bir daha gündəmə gətirir. “Haberler” resursunun yaydığı xəbərdə qeyd olunan bir ölkənin tamamilə “böyük bir məzarlığa” çevrilmə ehtimalı, zoonoz xəstəliklərin yaratdığı təhdidin miqyasını göstərir. Bu cür ifadələr sadəcə sensasiya deyil, eyni zamanda qlobal səhiyyə sistemlərinin mövcud çatışmazlıqlarına və gələcəkdə qarşılaşa biləcəyimiz fəlakətlərə qarşı ciddi bir xəbərdarlıq rolunu oynayır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, təbiətlə münasibətlərimiz kökündən dəyişməsə, bu cür ssenarilərin gerçəkləşmə ehtimalı qaçılmazdır.
Zoonoz xəstəliklərin mahiyyəti və tarixi təsirləri
Zoonoz infeksiyalar heyvanlardan insanlara birbaşa təmas, çirklənmiş qidalar, su və ya müxtəlif daşıyıcılar vasitəsilə keçən xəstəliklərdir. Bəşəriyyət tarixi boyu vəba, qızılca və ispaniya qripi kimi milyonlarla insanın həyatına son qoyan epidemiyalarla mübarizə aparmışdır. Müasir dövrdə isə SARS, MERS, Ebola və son olaraq bütün dünyanı iflic edən COVID-19 pandemiyası bu riskin hələ də aktual olduğunu təsdiqləyir. Bu xəstəliklər yalnız insan itkisi ilə nəticələnmir, həm də dövlətlərin iqtisadi sütunlarını sarsıdır və sosial böhranlara yol açır. Bir xəstəliyin sürətlə yayılaraq ölkələri yaşanmaz hala gətirməsi qlobal təhlükəsizlik üçün ən böyük risk faktorlarından biri hesab olunur.
İnfeksiyaların yayılma sürətini artıran amillər
Mütəxəssislər hesab edir ki, zoonoz xəstəliklərin artmasına səbəb olan bir neçə kritik amil mövcuddur. İnsanların vəhşi təbiətin dərinliklərinə daha çox daxil olması, meşələrin kütləvi şəkildə qırılması və sənaye tipli heyvandarlığın nəzarətsiz genişlənməsi heyvanlarla insanlar arasındakı təbii baryerləri aradan qaldırır. Bununla yanaşı, iqlim dəyişikliyi müxtəlif patogenlərin coğrafi sərhədlərini dəyişir və xəstəlik daşıyan həşəratların əvvəllər görünmədiyi yeni ərazilərdə məskunlaşmasına şərait yaradır. Qlobal ticarət və sürətli nəqliyyat vasitələri isə yerli bir infeksiya ocağının cəmi bir neçə saat ərzində dünyanın digər ucuna çatmasına və qlobal bir böhrana çevrilməsinə imkan verir.
“Vahid Sağlamlıq” yanaşması və qlobal müdafiə strategiyaları
Gələcəkdə baş verə biləcək fəlakətlərin qarşısını almaq üçün beynəlxalq səviyyədə “Vahid Sağlamlıq” (One Health) konsepsiyasının tətbiqi zəruridir. Bu yanaşma insan, heyvan və ətraf mühitin sağlamlığını bir-biri ilə sıx bağlı olan vahid bir sistem kimi görür və bu sahələrin mütəxəssisləri arasında koordinasiyalı əməkdaşlığı tələb edir. Erkən xəbərdarlıq sistemlərinin qurulması, laboratoriya imkanlarının modernləşdirilməsi və yeni nəsil vaksinlərin hazırlanması hər bir dövlətin prioritet məqsədi olmalıdır. Xüsusilə zəif səhiyyə infrastrukturuna malik olan regionlara göstərilən dəstək, bütün dünyanın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir.
Gələcəyə baxış: Hazırlıqlı olmaq həyat qurtarır
Nəticə etibarilə, heyvan mənşəli xəstəliklər bəşəriyyət üçün daimi və dinamik bir təhlükə mənbəyi olaraq qalmaqdadır. Mətbuatda yer alan kəskin xəbərdarlıqlar və “məzarlıq” bənzətmələri cəmiyyəti qorxu içində saxlamaq deyil, hökumətləri, beynəlxalq təşkilatları və hər bir fərdi daha məsuliyyətli olmağa səsləmək məqsədi daşıyır. Yalnız elmi tədqiqatlara ayrılan investisiyaların artırılması, ekoloji balansın qorunması və qlobal həmrəylik sayəsində biz yeni pandemiyaların dağıdıcı təsirlərini minimuma endirə bilərik. Unutmaq olmaz ki, bir yerdə başlayan epidemiya, hər yerdə olan təhlükə deməkdir və bu təhlükəyə qarşı yalnız birlikdə qalib gəlmək mümkündür.
Related Photos
